Từ năm 2026, hộ kinh doanh ở Phú Hòa Đông không còn nộp thuế theo mức khoán ấn định như trước mà chuyển sang tự kê khai theo doanh thu thực tế, đi cùng yêu cầu ghi chép sổ sách và dùng hoá đơn điện tử rộng hơn; doanh nghiệp nhỏ thì vẫn khai thuế theo kỳ như cũ, nhưng cơ quan thuế quản lý đã được sắp xếp lại. Bên cạnh thuế, cơ sở kinh doanh còn có những giấy tờ cơ bản như an toàn thực phẩm, phòng cháy, biển hiệu, tuỳ ngành.
Bài này tóm lược theo nguyên lý những gì người buôn bán, mở xưởng trong xã cần nắm. Chính sách thuế đang trong giai đoạn thay đổi nhiều; ngưỡng doanh thu, tỷ lệ thuế, mẫu tờ khai cần kiểm tại cơ quan thuế quản lý địa bàn và văn bản hiện hành trước mỗi kỳ khai. Không có mức thuế, mức phí hay mức phạt cụ thể trong bài.
Bỏ thuế khoán: hộ kinh doanh thay đổi gì
Trước đây, phần lớn tiệm tạp hoá, quán ăn, tiệm sửa xe trong các xã ngoại thành nộp thuế khoán: cơ quan thuế ấn định một mức doanh thu, hộ nộp theo mức đó, ít phải ghi chép. Theo chủ trương của Quốc hội trong năm 2025, thuế khoán đối với hộ kinh doanh được bỏ từ năm 2026, hộ chuyển sang tự kê khai doanh thu.
Điều này có nghĩa là hộ kinh doanh cần ghi lại doanh thu thực tế hằng ngày hoặc theo từng giao dịch, giữ chứng từ mua hàng, và khai theo kỳ mà cơ quan thuế hướng dẫn. Hộ có doanh thu năm dưới ngưỡng chịu thuế thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, nhưng vẫn có thể phải thông báo doanh thu theo quy định. Ngưỡng này đã được điều chỉnh trong các luật thuế mới và có thể còn thay đổi.
Cùng lúc, lệ phí môn bài được bãi bỏ từ năm 2026 theo nghị quyết của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân; nên kiểm văn bản hướng dẫn để biết chính xác thời điểm và đối tượng áp dụng. Với người buôn bán ở xã, thay đổi lớn nhất không phải là mức thuế mà là thói quen ghi chép. Bắt đầu ghi từ bây giờ, dù bằng vở hay ứng dụng bán hàng trên điện thoại, sẽ đỡ lúng túng khi tới kỳ khai.
Hoá đơn điện tử: ai dùng, dùng thế nào
Doanh nghiệp dùng hoá đơn điện tử là mặc định. Mọi doanh nghiệp bán hàng, cung cấp dịch vụ phải lập hoá đơn điện tử theo quy định. Đăng ký sử dụng qua tổ chức cung cấp dịch vụ hoá đơn, gửi thông tin tới cơ quan thuế.
Hộ kinh doanh ngày càng phải dùng nhiều hơn. Theo quy định mới về hoá đơn, hộ kinh doanh có doanh thu từ một ngưỡng nhất định, ở một số ngành bán lẻ, ăn uống, dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng, phải dùng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Hộ chưa thuộc diện bắt buộc vẫn có thể đăng ký dùng, hoặc đề nghị cơ quan thuế cấp hoá đơn theo từng lần phát sinh.
Máy tính tiền không phải máy đắt tiền. Hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền có thể chạy trên phần mềm bán hàng cài trên điện thoại, máy tính bảng hay máy tính thường, kết nối với cơ quan thuế. Nhiều hộ ở xã ngại vì tưởng phải mua máy chuyên dụng; nên hỏi kỹ trước khi mua.
Xuất đúng, xuất đủ. Khách là doanh nghiệp, như xưởng, kho trong xã, cần hoá đơn để tính chi phí. Cửa hàng xuất được hoá đơn đúng sẽ giữ được nhóm khách này; thiếu hoá đơn là lý do khách doanh nghiệp chuyển sang mua nơi khác.
Các loại thuế thường gặp — nhìn theo hình thức kinh doanh
Bảng dưới chỉ để định hướng; tỷ lệ, ngưỡng, kỳ khai theo văn bản hiện hành và hướng dẫn của cơ quan thuế:
| Loại thuế, khoản | Hộ kinh doanh | Doanh nghiệp nhỏ |
|---|---|---|
| Thuế giá trị gia tăng | Theo tỷ lệ trên doanh thu khi vượt ngưỡng chịu thuế | Theo phương pháp khấu trừ hoặc trực tiếp tuỳ trường hợp |
| Thuế thu nhập | Thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu (hoặc theo cách tính mới nếu được áp dụng) | Thuế thu nhập doanh nghiệp trên lợi nhuận |
| Thuế tiêu thụ đặc biệt, tài nguyên, bảo vệ môi trường | Chỉ khi kinh doanh mặt hàng thuộc diện chịu | Như bên trái |
| Thuế thu nhập cá nhân của người lao động | Khấu trừ khi trả lương vượt mức theo quy định | Doanh nghiệp khấu trừ, khai thay, quyết toán |
| Thuế sử dụng đất, tiền thuê đất | Theo đất đang dùng | Theo đất đang dùng |
| Bảo hiểm xã hội cho người lao động | Khi thuê lao động thuộc diện tham gia | Bắt buộc với người lao động thuộc diện |
Cơ quan thuế quản lý các hộ, doanh nghiệp trong xã sau khi ngành thuế sắp xếp lại bộ máy từ năm 2025 là đơn vị thuế cơ sở phụ trách khu vực, thuộc Thuế TP Hồ Chí Minh. Tên gọi và địa chỉ tiếp nhận có thể thay đổi; nên kiểm trên cổng thông tin của ngành thuế hoặc hỏi tại UBND xã trước khi đi.
Quán ăn, quán nước: giấy tờ an toàn thực phẩm
Quán cơm công nhân, quán hủ tiếu đầu ấp, quán cà phê ven đường, bếp nấu cơm phần cho xưởng là loại hình kinh doanh rất phổ biến ở Phú Hòa Đông. Ngoài đăng ký kinh doanh, phần an toàn thực phẩm là phần cần chú ý nhất:
- Tuỳ loại hình và quy mô, cơ sở dịch vụ ăn uống có thể phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, hoặc thuộc diện không phải cấp giấy nhưng vẫn phải tuân thủ điều kiện chung và ký cam kết; hỏi UBND xã hoặc cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thành phố để biết mình thuộc diện nào.
- Người trực tiếp chế biến cần có kiến thức về an toàn thực phẩm theo quy định và khám sức khoẻ định kỳ.
- Nguồn nguyên liệu rõ ràng: mua thịt, cá, rau ở nơi có nguồn gốc; giữ hoá đơn, phiếu mua hàng khi có thể.
- Bếp sạch, nước sạch: nhiều nơi trong xã còn dùng nước giếng khoan, nên dùng nước đã xử lý cho nấu ăn, rửa dụng cụ.
- Bảo quản đúng: đồ sống, đồ chín để riêng; tủ lạnh, tủ đông đủ lạnh; không để thức ăn đã nấu ngoài trời nóng quá lâu.
- Với bếp nấu cơm phần cho xưởng, lưu mẫu thức ăn theo hướng dẫn để khi có sự cố có căn cứ truy xuất.
Ngộ độc thực phẩm ở bếp ăn tập thể của công nhân là chuyện nghiêm trọng, có thể dẫn tới đình chỉ và trách nhiệm pháp lý. Cẩn thận ở khâu này không chỉ để qua kiểm tra mà để giữ sức khoẻ cho chính khách quen của quán.
Phòng cháy và biển hiệu: hai việc hay bị quên
Với cửa hàng, xưởng, kho, nhà trọ, phòng cháy chữa cháy là điều kiện an toàn, không phải thủ tục cho có. Luật phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ có hiệu lực từ 1/7/2025 phân loại cơ sở theo mức độ rủi ro; cơ sở thuộc danh mục quản lý phải đáp ứng điều kiện cụ thể, có hồ sơ theo dõi. Cửa hàng nhỏ không thuộc danh mục vẫn nên có bình chữa cháy, điện an toàn, lối thoát thông thoáng. Công an xã là nơi hỏi xem cơ sở của mình thuộc diện nào.
Biển hiệu là việc nhỏ nhưng hay bị nhắc nhở. Biển hiệu cần ghi đúng tên đã đăng ký, địa chỉ, không che khuất tầm nhìn giao thông, không lấn ra lòng đường, không đặt ở chỗ có thể đổ khi giông gió. Ở các trục đường trong xã, xe tải chạy nhiều, biển hiệu thấp, chìa ra đường dễ bị va.
Ngoài ra, tuỳ ngành còn có các giấy riêng: giấy chứng nhận đủ điều kiện cho thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giấy phép kinh doanh vận tải, hồ sơ môi trường cho xưởng sản xuất. Những giấy này đã được nói tới trong các bài cùng danh mục về từng ngành.
Lịch việc thuế cơ bản cho người mới mở cơ sở
Người mới mở tiệm, mở xưởng trong xã thường bối rối vì không biết việc gì làm trước, việc gì làm sau. Một trình tự gọn, chi tiết theo hướng dẫn của cơ quan thuế:
- Ngay sau khi đăng ký: kiểm mã số thuế, đăng ký tài khoản giao dịch điện tử với cơ quan thuế, mở tài khoản ngân hàng dùng riêng cho kinh doanh.
- Trước khi bán hàng: đăng ký hoá đơn điện tử nếu thuộc diện hoặc có nhu cầu; chuẩn bị sổ, phần mềm ghi doanh thu.
- Hằng ngày: ghi doanh thu, giữ chứng từ mua vào; tách tiền kinh doanh với tiền gia đình.
- Theo kỳ (tháng hoặc quý theo hướng dẫn): khai và nộp thuế, kể cả kỳ không phát sinh nếu quy định yêu cầu.
- Cuối năm: đối chiếu doanh thu, quyết toán theo quy định với doanh nghiệp; rà lại ngưỡng doanh thu để biết năm sau thuộc diện nào.
- Khi có thay đổi: đổi địa chỉ, ngành nghề, tạm ngừng kinh doanh, nghỉ hẳn thì báo với cơ quan đăng ký và cơ quan thuế, đừng bỏ đó.
Nhiều trường hợp bị phạt không phải vì trốn thuế mà vì quên nộp tờ khai, quên báo tạm ngừng khi đóng cửa vài tháng. Đặt lịch nhắc trên điện thoại cho các kỳ khai là việc nhỏ đáng làm.
Hỏi ai khi không chắc
Ở xã ngoại thành, nhiều người buôn bán ngại đến cơ quan nhà nước hỏi vì sợ bị "để ý". Thật ra cơ quan thuế và UBND xã có trách nhiệm hướng dẫn, và hỏi trước luôn rẻ hơn sửa sai sau. Bộ phận tiếp nhận hồ sơ của UBND xã Phú Hòa Đông là nơi hỏi về đăng ký hộ kinh doanh, an toàn thực phẩm, biển hiệu; đơn vị thuế cơ sở là nơi hỏi về kê khai, hoá đơn; công an xã là nơi hỏi về phòng cháy, cư trú.
Với doanh nghiệp, thuê dịch vụ kế toán có kinh nghiệm với doanh nghiệp nhỏ trong vùng là lựa chọn phổ biến. Chọn người hiểu chính sách mới, giải thích được cho chủ cơ sở hiểu, không hứa hẹn "lách" thuế. Khi tìm đối tác như đơn vị kế toán, đơn vị cung cấp hoá đơn, có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang và kiểm trạng thái hoạt động trên nguồn chính thức.
Cuối cùng, thông tin trên mạng xã hội về chính sách thuế lan rất nhanh và thường sai lệch, nhất là giai đoạn thay đổi. Chỉ tin văn bản của cơ quan nhà nước và hướng dẫn trực tiếp từ cơ quan thuế.
Câu hỏi thường gặp
Từ năm 2026 hộ kinh doanh nhỏ có phải nộp thuế không?
Hộ có doanh thu năm dưới ngưỡng chịu thuế theo quy định thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, nhưng có thể vẫn phải kê khai hoặc thông báo doanh thu. Hộ vượt ngưỡng thì khai, nộp theo quy định mới khi bỏ thuế khoán. Ngưỡng có thể thay đổi, nên kiểm với cơ quan thuế quản lý địa bàn.
Quán cơm nhỏ ở xã có bắt buộc dùng máy tính tiền không?
Chỉ khi thuộc diện bắt buộc theo quy định về hoá đơn, thường căn cứ ngưỡng doanh thu và ngành nghề bán lẻ, ăn uống trực tiếp cho người tiêu dùng. Quán chưa thuộc diện vẫn có thể dùng tự nguyện. Hãy hỏi đơn vị thuế cơ sở trước khi mua thiết bị, vì nhiều giải pháp chạy được trên điện thoại.
Đóng cửa tiệm vài tháng có cần báo cơ quan thuế không?
Nên báo. Tạm ngừng kinh doanh mà không thông báo có thể bị coi là chậm nộp tờ khai các kỳ đó và bị phạt. Hộ kinh doanh báo với cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã và cơ quan thuế theo thủ tục hiện hành; doanh nghiệp báo với cơ quan đăng ký kinh doanh cấp thành phố.
Nấu cơm phần cho công nhân xưởng cần giấy gì?
Ngoài đăng ký kinh doanh, bếp nấu suất ăn cho tập thể thường phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm chặt hơn quán lẻ, có thể phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, người chế biến có kiến thức an toàn thực phẩm, khám sức khoẻ, lưu mẫu thức ăn. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm để biết hồ sơ cụ thể.
Có cần thuê kế toán khi là hộ kinh doanh không?
Không bắt buộc. Hộ kinh doanh có thể tự ghi sổ doanh thu và khai thuế theo hướng dẫn. Nhưng khi doanh thu lớn, nhiều mặt hàng, hoặc phải dùng hoá đơn điện tử, nhờ người có chuyên môn hướng dẫn ban đầu sẽ giúp tránh sai sót. Doanh nghiệp thì phải tổ chức kế toán theo quy định.
Tin trên mạng nói hộ kinh doanh sắp bị đánh thuế nặng, có đúng không?
Không nên tin các thông tin không rõ nguồn. Chính sách thuế với hộ kinh doanh đang thay đổi theo hướng bỏ thuế khoán và kê khai theo doanh thu thực tế, nhưng mức cụ thể do văn bản pháp luật quy định. Hãy đọc văn bản chính thức hoặc hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý địa bàn.