Nhiều người nghĩ sống ở xã ngoại thành như Phú Hòa Đông chắc chắn rẻ hơn nội thành. Điều đó đúng với một số khoản như tiền nhà, rau củ, nhưng có những khoản lại cao hơn: đi lại, điện cho máy bơm, thời gian và xăng cho mỗi lần đi khám, đi học thêm, đi mua đồ lớn. Hiểu từng khoản cấu thành giúp gia đình tự lập ngân sách sát thực tế thay vì so sánh cảm tính.
Bài này không đưa giá cụ thể, vì giá thay đổi theo thời gian và từng nhà. Thay vào đó là khung các khoản chi của một gia đình sống ở xã Phú Hòa Đông mới, gồm Phú Hòa Đông, Tân Thạnh Đông và Tân Thạnh Tây cũ, yếu tố nào làm mỗi khoản tăng giảm, và cách so sánh với lựa chọn sống ở nội thành.
Nhà ở: khoản thường nhẹ hơn nhưng không chỉ là tiền thuê
Với người thuê, phòng trọ và nhà nguyên căn ở xã thường rộng hơn với cùng số tiền so với nội thành. Đây là lý do chính nhiều gia đình công nhân chọn ở đây. Với người có nhà, gia đình đã ở lâu đời trên đất vườn, chi phí nhà ở hằng tháng gần như chỉ còn sửa chữa, bảo trì.
Tuy vậy, nhà ở xã có những khoản người phố ít gặp. Nhà vườn rộng cần tiền phát cỏ, tỉa cây, sửa hàng rào. Mái tôn, kèo gỗ chịu nắng mưa nhanh xuống cấp hơn. Mùa mưa có thể phải sửa chỗ dột, chống mối. Nhà dùng giếng tốn thêm bộ lọc, vật liệu lọc thay định kỳ, máy bơm. Những khoản này không đều đặn mỗi tháng nên dễ bị quên trong ngân sách, đến lúc hỏng mới thấy nặng.
Lời khuyên là chia chi phí nhà ở thành hai phần: phần cố định hằng tháng như tiền thuê, tiền rác, tiền mạng; và phần bảo trì, nên để dành một khoản nhỏ mỗi tháng cho những lần sửa chữa lớn trong năm. Cách này giúp không bị động khi mùa mưa đến hay máy bơm hỏng đột xuất.
Ăn uống: rẻ ở rau củ, khác ở đồ chế biến
Ăn uống ở xã có lợi thế rõ: rau vườn, trái cây theo mùa, trứng gà, cá đồng mua tại chỗ thường tươi hơn và rẻ hơn ở chợ nội thành, vì không qua nhiều khâu trung gian. Nhiều gia đình còn tự trồng rau quanh nhà, nuôi vài con gà, gần như không phải mua rau thơm, ớt, sả. Nhà quen với hộ nuôi bò có thể có sữa tươi, nhưng phải đun sôi kỹ trước khi dùng.
Ngược lại, đồ chế biến, hàng đóng gói, sữa hộp, đồ dùng cho trẻ sơ sinh, thực phẩm nhập khẩu thì giá ở tiệm tạp hoá trong xã có thể không rẻ hơn, có khi cao hơn siêu thị lớn vì ít hàng, ít khuyến mãi. Nhiều gia đình gom mua những thứ này mỗi lần lên khu trung tâm Củ Chi cũ hoặc sang Thủ Dầu Một, hoặc đặt mua trực tuyến theo đợt.
Ăn ngoài cũng khác. Quán ăn bình dân dọc tỉnh lộ phục vụ công nhân, tài xế có mức giá vừa phải, nhưng lựa chọn ít hơn nội thành. Người quen gọi đồ ăn qua ứng dụng sẽ thấy nhiều khu trong xã chưa có nhiều quán giao hàng, nên thói quen nấu ăn ở nhà trở lại gần như bắt buộc. Với ngân sách, đây là điều có lợi.
Đi lại: khoản dễ bị đánh giá thấp nhất
Nếu chỗ làm, trường học của con, nơi khám bệnh, chợ lớn đều ở xa, chi phí đi lại có thể ăn mất phần tiết kiệm được từ tiền nhà. Ở xã, gần như mọi việc đều cần xe máy; nhiều gia đình cần hai, ba chiếc cho cha mẹ đi làm và con lớn đi học. Mỗi chiếc xe kéo theo xăng, bảo dưỡng, thay lốp, bảo hiểm, gửi xe ở chỗ làm.
Cách tính đúng là cộng tất cả quãng đường đi lại của cả nhà trong một tháng: đi làm, đưa đón con, đi chợ lớn, đi khám định kỳ, về quê, đi chơi cuối tuần. Rồi nhân với chi phí mỗi cây số của xe, gồm cả xăng lẫn hao mòn. Phép tính này thường cho con số lớn hơn nhiều người nghĩ, nhất là gia đình có người đi làm trong nội thành mỗi ngày.
Còn một khoản không tính bằng tiền là thời gian. Một người mất thêm một, hai giờ mỗi ngày trên đường là mất bấy nhiêu giờ với gia đình, nghỉ ngơi hay làm thêm. Mệt mỏi vì đường xa, bụi và nắng cũng ảnh hưởng sức khoẻ lâu dài. Khi so sánh với ở nội thành, nên đặt khoản này lên bàn một cách thẳng thắn.
Có vài cách giảm khoản đi lại mà nhiều gia đình trong xã đang làm: đi chung xe với đồng nghiệp cùng hướng, gom việc vặt vào một chuyến lên trung tâm mỗi tuần thay vì đi lắt nhắt, bảo dưỡng xe đúng hạn để đỡ tốn xăng và đỡ hỏng giữa đường, và khi có thể thì xin làm việc từ xa một vài ngày.
Khung so sánh các khoản chi: xã ngoại thành và nội thành
Bảng dưới không có con số, chỉ là hướng thay đổi thường gặp của từng khoản khi một gia đình chuyển từ nội thành về sống ở xã như Phú Hòa Đông. Mỗi nhà cần tự điền số thật của mình:
| Khoản chi | Ở xã thường | Yếu tố làm thay đổi |
|---|---|---|
| Tiền thuê nhà, phòng | Nhẹ hơn, diện tích rộng hơn | Gần tỉnh lộ hay sâu trong ấp, có nước máy không |
| Rau củ, trái cây, trứng | Nhẹ hơn, tươi hơn | Tự trồng được bao nhiêu, mua tại vườn hay ở chợ |
| Hàng đóng gói, đồ trẻ sơ sinh | Tương đương hoặc cao hơn | Gom mua ở siêu thị lớn, mua trực tuyến |
| Đi lại | Thường cao hơn | Khoảng cách tới chỗ làm, trường, bệnh viện; số xe trong nhà |
| Điện | Có thể cao hơn | Máy bơm, chuồng trại, đèn sân, máy lạnh trong nhà mái tôn |
| Nước | Tuỳ nguồn | Nước máy theo khối; giếng tốn điện bơm và bộ lọc |
| Học thêm, năng khiếu | Ít lựa chọn, tốn đi lại | Học trực tuyến, gia sư tại nhà |
| Y tế | Khám thường gần, tuyến trên xa | Bảo hiểm y tế, số lần đi khám định kỳ |
Điền số thật vào bảng này trong hai, ba tháng đầu ở xã sẽ cho gia đình bức tranh rõ hơn mọi lời khuyên. Có nhà thấy tổng chi giảm rõ rệt, có nhà thấy gần như bằng nội thành nhưng chất lượng sống tốt hơn, có nhà thấy chi phí đi lại quá nặng và tính lại chỗ làm.
Điện, nước và các khoản tiện ích
Tiền điện ở xã phụ thuộc rất nhiều vào thiết bị. Nhà dùng giếng có máy bơm chạy mỗi ngày, nhà có chuồng bò với quạt, đèn, máy vắt sữa, nhà mái tôn phải chạy máy lạnh nhiều giờ, sẽ có hoá đơn cao hơn căn hộ nội thành cùng số người. Giá điện sinh hoạt tính bậc thang nên dùng nhiều thì giá trung bình mỗi số cũng tăng. Người ở trọ cần hỏi rõ cách chủ nhà tính tiền điện và đối chiếu với quy định hiện hành.
Tiền nước tuỳ nguồn. Nhà dùng nước máy trả theo khối như ở phố. Nhà dùng giếng không trả tiền nước nhưng trả tiền điện bơm, bộ lọc và chi phí xét nghiệm, súc rửa định kỳ. Mạng internet và điện thoại có mức giá tương tự nội thành, nhưng nhà xa có thể cần thêm bộ phát wifi phụ hoặc gói 4G dự phòng.
Gas nấu ăn, tiền rác, phí giữ xe là các khoản nhỏ nhưng đều đặn. Một số gia đình ở xã còn tận dụng củi, rơm khô cho bếp phụ để nấu nồi nước lớn, nấu cám, giảm tiền gas. Nhà nuôi bò có hầm biogas có thể dùng khí sinh học để nấu ăn, vừa giảm chi phí vừa xử lý được phân chuồng.
Học hành, y tế và những khoản không đều
Học phí trường công ở bậc phổ thông đã được thành phố hỗ trợ theo chính sách từng năm, nhưng các khoản đi kèm như đồng phục, sách vở, bán trú, học thêm, đưa đón vẫn là phần chi lớn của gia đình có con đi học. Ở xã, khoản đưa đón và học thêm có xu hướng cao hơn vì phải đi xa. Học trực tuyến hoặc gia sư tại nhà là cách nhiều nhà dùng để giảm thời gian đi lại.
Y tế là khoản khó đoán nhất. Khám bệnh thông thường ở trạm y tế gần nhà, có bảo hiểm, thường nhẹ. Nhưng mỗi lần phải lên bệnh viện tuyến trên là cả ngày công, tiền xăng, tiền ăn cho người đi cùng, chưa kể phần bảo hiểm không chi trả. Giữ thẻ bảo hiểm y tế liên tục cho mọi người trong nhà là cách giảm rủi ro chi phí lớn nhất.
Ngoài ra còn những khoản theo mùa và theo phong tục của làng quê: đám tiệc, giỗ chạp, cưới hỏi trong họ hàng, xóm giềng, lễ Tết. Ở xã, quan hệ họ hàng làng xóm gắn bó nên những khoản này có khi nhiều hơn ở phố. Đây là một phần của đời sống cộng đồng, nên được tính vào ngân sách năm thay vì để bất ngờ.
Một khoản nữa ít người tính là chi cho vật nuôi và vườn: thức ăn cho chó giữ nhà, tiêm phòng, cám cho gà, phân bón, hạt giống, ống tưới. Mỗi thứ nhỏ, nhưng cộng cả năm cũng thành một dòng đáng kể trong sổ chi tiêu của nhà vườn.
Tự lập ngân sách gia đình khi sống ở xã
Một cách làm đơn giản mà nhiều gia đình đã áp dụng hiệu quả:
- Ghi lại mọi khoản chi trong một đến hai tháng, kể cả khoản nhỏ như xăng, gửi xe, ly cà phê, để biết tiền thực sự đi đâu.
- Chia thành nhóm: nhà ở, ăn uống, đi lại, điện nước mạng, học hành, y tế, hiếu hỉ, khoản khác.
- Tách khoản cố định hằng tháng và khoản không đều trong năm như sửa nhà, học phí đầu năm, Tết, giỗ chạp; chia khoản không đều cho mười hai tháng để để dành dần.
- Tìm khoản có thể giảm bằng lợi thế của xã: tự trồng rau, nấu ăn ở nhà, gom mua hàng khô theo đợt, tiết kiệm điện máy bơm.
- Giữ một quỹ dự phòng cho ốm đau và sửa chữa đột xuất, vì ở xã những việc này thường tốn thêm chi phí đi lại.
- Xem lại ngân sách mỗi mùa, vì chi tiêu ở vùng nông nghiệp thay đổi theo mùa mưa, mùa khô và mùa vụ.
Ngân sách tốt không phải là ngân sách chi ít nhất, mà là ngân sách giúp cả nhà sống thoải mái với thu nhập mình có. Với nhiều gia đình ở Phú Hòa Đông, điều đáng giá nhất họ nhận được từ việc sống ở xã không nằm trên bảng tính: không khí, khoảng trống và sự gần gũi của họ hàng, láng giềng.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Phú Hòa Đông có rẻ hơn nội thành không?
Một số khoản như tiền nhà, rau củ thường nhẹ hơn, nhưng đi lại, điện cho máy bơm, học thêm và khám bệnh tuyến trên có thể tốn hơn. Tổng chi phụ thuộc chỗ làm, số xe, số con đi học. Nên ghi chép thực tế vài tháng để biết chính xác.
Khoản nào hay bị quên khi lập ngân sách ở xã?
Chi phí đi lại tính đủ cả hao mòn xe, bảo trì nhà vườn như phát cỏ, sửa mái, chống mối, bộ lọc nước giếng, và các khoản hiếu hỉ trong họ hàng làng xóm. Những khoản không đều này nên chia đều theo tháng để để dành.
Tự trồng rau có thực sự tiết kiệm không?
Với rau thơm, rau ăn lá dễ trồng như rau muống, rau lang, cải, mồng tơi thì có, nhất là khi có sẵn đất vườn và phân chuồng hoai. Ngoài tiền, rau nhà trồng còn chủ động được nguồn sạch. Trồng quy mô lớn để bán thì là chuyện khác, cần tính kỹ.
Ở trọ trong xã cần tính những khoản gì ngoài tiền phòng?
Tiền điện theo cách chủ nhà tính, tiền nước, rác, giữ xe, mạng, cùng chi phí đi lại tới chỗ làm. Nên hỏi đủ các khoản trước khi thuê và cộng thời gian đi đường vào phép so sánh giữa các chỗ trọ.
Làm sao giảm tiền điện ở nhà vườn?
Dùng đèn LED, đèn cảm biến cho sân, hẹn giờ máy bơm, chọn máy bơm đúng công suất, chống nóng mái để bớt chạy máy lạnh. Nhà có chuồng trại có thể tìm hiểu việc tách công tơ theo hướng dẫn của điện lực để dễ quản lý chi phí.