Điện lưới đã về tới gần như mọi nhà ở Phú Hòa Đông, nhưng sống ở xã nhiều cây, nhiều đồng trống như thế này phải tính tới những thứ người ở phố ít gặp: cúp điện khi giông, sét đánh, điện yếu ở cuối tuyến, và nguy cơ giật điện ở chuồng trại, máy bơm ngoài vườn.
Bài này dành cho gia đình đang sống trong xã Phú Hòa Đông mới, gồm Phú Hòa Đông, Tân Thạnh Đông và Tân Thạnh Tây cũ: chuẩn bị cho những lần mất điện, phòng sét, giữ an toàn điện trong nhà vườn và chuồng bò, và cách có đường mạng đủ ổn để học trực tuyến hoặc làm việc từ xa. Mọi việc đấu nối, sửa chữa trên đường dây điện lực đều phải do điện lực hoặc thợ có chuyên môn làm; ở đây chỉ nói những gì người trong nhà nên biết.
Vì sao điện ở xã hay chập chờn hơn ở phố
Đường dây trung thế và hạ thế ở vùng nông thôn thường chạy qua đồng trống, ven vườn, dọc kênh, nơi có nhiều cây cao. Mùa mưa ở vùng Củ Chi cũ hay có giông lốc buổi chiều: gió mạnh làm cành cây quật vào dây, sét đánh vào đường dây hoặc trạm biến áp, và hệ thống bảo vệ tự cắt điện để tránh sự cố lớn hơn. Kết quả là những lần mất điện ngắn vài phút đến vài giờ, nhiều nhất vào những tháng giữa mùa mưa.
Ngoài ra, những nhà nằm cuối tuyến, xa trạm biến áp, có thể bị điện yếu vào giờ cao điểm buổi tối, khi cả xóm cùng bật quạt, máy lạnh, máy bơm. Dấu hiệu là đèn chập chờn, quạt quay chậm, tủ lạnh khó khởi động. Từ khi vùng phía đông Củ Chi cũ có thêm nhiều xưởng, dãy trọ dọc tỉnh lộ, nhu cầu điện tăng lên, ngành điện cũng đã đầu tư nâng cấp lưới ở nhiều khu vực, nhưng nơi này nơi kia vẫn có lúc quá tải.
Lịch cúp điện để bảo trì, sửa chữa thường được điện lực thông báo trước, qua ứng dụng chăm sóc khách hàng, tin nhắn hoặc thông báo của địa phương. Đăng ký nhận thông báo bằng mã khách hàng in trên hoá đơn tiền điện là việc nhỏ nhưng giúp chủ động: biết trước để sạc đủ pin, bơm đầy bồn nước, chuẩn bị cho chuồng bò nếu dùng máy vắt sữa chạy điện.
Chuẩn bị cho những lần mất điện
Đèn sạc và pin dự phòng. Mỗi nhà nên có vài cây đèn sạc để ở chỗ dễ lấy trong bóng tối, và một hai cục pin dự phòng sạc đầy cho điện thoại. Mất điện buổi tối ở xã tối hơn ở phố nhiều vì không có đèn đường, đèn biển hiệu xung quanh.
Bồn nước đầy. Nhà dùng giếng bơm điện sẽ hết nước khi mất điện. Giữ bồn chứa luôn có nước giúp vẫn tắm giặt, nấu ăn được trong những giờ cúp.
Tủ lạnh đóng kín. Mất điện vài giờ, tủ lạnh đóng kín vẫn giữ lạnh khá lâu. Hạn chế mở tủ, sắp xếp sẵn đồ đông lạnh để khối lạnh giữ được lâu hơn.
Máy phát điện cho nhà có nhu cầu đặc biệt. Nhà nuôi bò dùng máy vắt sữa, máy làm lạnh sữa, hoặc nhà có người bệnh cần thiết bị y tế chạy điện, nên tính tới máy phát. Máy phát phải đặt ngoài trời nơi thoáng, xa cửa sổ, vì khí thải có thể gây ngộ độc trong phòng kín. Việc đấu máy phát vào điện nhà phải qua bộ chuyển nguồn do thợ có chuyên môn lắp, tuyệt đối không cắm ngược vào ổ điện vì có thể làm điện dội lên lưới, nguy hiểm cho thợ điện đang sửa đường dây.
Rút phích khi điện về. Lúc điện có lại, điện áp có thể dao động. Rút phích thiết bị đắt tiền như tivi, máy tính khi mất điện, đợi điện ổn rồi mới cắm lại.
Sét: nguy hiểm thật ở vùng đồng trống
Vùng đồng ruộng rộng, ít nhà cao như Phú Hòa Đông là nơi sét dễ đánh vào người, cây cao và nhà đứng đơn lẻ. Mùa mưa ở Nam Bộ cũng là mùa sét. Người làm đồng, người chăn bò ngoài bãi, người câu cá ven sông và trẻ chơi ngoài ruộng là những người chịu rủi ro nhiều nhất.
Khi trời bắt đầu có sấm, cần vào nhà kiên cố ngay, không đứng dưới gốc cây cao đơn độc, không đứng giữa ruộng, không ở trên mặt nước hay sát bờ sông, không cầm cuốc, cần câu hay vật kim loại dài giơ lên cao. Nếu bị kẹt ngoài đồng mà không có chỗ trú, nên ngồi xổm thấp, hai chân chụm, tránh nằm dài trên đất ướt. Trong nhà, tránh đứng sát cửa sổ mở, hạn chế dùng thiết bị cắm điện và tránh tắm trong lúc sét đang đánh gần.
Nhà vườn đứng riêng giữa đồng, chuồng trại có mái tôn lớn, hay nhà có cột ăng-ten cao có thể cân nhắc lắp hệ chống sét theo tư vấn của đơn vị chuyên môn. Thiết bị điện tử đắt tiền như modem mạng, tivi, máy tính nên cắm qua ổ có chống sét lan truyền và rút hẳn khi có giông lớn. Không ít nhà trong vùng nông thôn hỏng modem, đầu thu sau một trận sét đánh gần.
An toàn điện trong nhà vườn và chuồng bò
Nguy cơ giật điện ở nhà vườn và chuồng trại cao hơn nhà phố vì ba lý do: môi trường ẩm ướt, dây điện kéo ra xa ngoài trời, và thiết bị chạy liên tục như máy bơm, quạt chuồng, máy vắt sữa. Chuồng bò lại thêm nước rửa chuồng, nước tiểu bò làm nền luôn ướt. Bò cũng có thể bị giật nếu dây điện hở chạm vào khung chuồng bằng sắt.
Những điều cơ bản cần làm là lắp cầu dao chống giật cho nhà và cho riêng khu chuồng trại; dây điện ra vườn, ra chuồng phải đi trong ống, treo cao, không chạy dưới đất nơi người và bò đi lại; ổ cắm ngoài trời phải có nắp che mưa; máy bơm đặt trên bệ cao, có mái che. Không tự kéo điện tạm bằng dây đôi nối băng keo cho đèn bẫy côn trùng, quạt chuồng hay máy bơm tưới.
Một nguy hiểm riêng ở vùng quê là hàng rào điện tự chế để bẫy chuột hoặc bảo vệ ruộng. Đây là việc bị cấm và đã gây nhiều tai nạn chết người ở nhiều nơi. Nếu thấy dây điện lạ chăng quanh ruộng, không chạm vào, báo cho chủ ruộng hoặc trưởng ấp. Khi có người bị điện giật, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện hoặc dùng vật khô không dẫn điện tách nạn nhân ra, sau đó gọi cấp cứu 115 và sơ cứu nếu biết cách.
Cây gần đường dây và những việc phải báo điện lực
Cây xanh là niềm tự hào của nhà vườn nhưng cũng là nguyên nhân cúp điện số một ở xã. Cành cây vươn tới đường dây có thể gây chạm chập khi gió, thậm chí làm dẫn điện xuống thân cây khi trời ướt. Người dân không nên tự trèo lên cắt cành gần đường dây đang mang điện. Cách đúng là báo điện lực khu vực để họ cử người cắt điện và tỉa cây an toàn, hoặc phối hợp với đội tỉa cây của ngành điện trong những đợt phát quang hành lang tuyến.
Những trường hợp cần báo ngay cho điện lực: dây điện bị đứt, võng thấp sát mặt đất hoặc chạm mái nhà; cột điện nghiêng sau giông; trụ điện có tia lửa, tiếng nổ; đồng hồ điện bị cháy, nóng bất thường. Trong lúc chờ, tránh xa khu vực dây đứt ít nhất vài mét, không để trẻ em, vật nuôi lại gần, nhắc người đi đường tránh lối đó.
Thông tin liên hệ điện lực in trên hoá đơn tiền điện và trong ứng dụng chăm sóc khách hàng của ngành điện. Nên lưu sẵn vào điện thoại, vì lúc cần thường là lúc tối trời, mất điện và mạng cũng chập chờn.
Mạng internet: học trực tuyến và làm việc từ xa ở xã
Cáp quang đã được các nhà mạng kéo về phần lớn các tuyến đường trong xã, nhất là dọc tỉnh lộ và các ấp đông dân. Nhà sâu trong ấp có thể phải hỏi vài nhà mạng mới tìm được tuyến gần nhất. Khi đăng ký, nên hỏi người hàng xóm đang dùng mạng nào, có hay rớt không, thời gian sửa khi hỏng bao lâu, vì chất lượng thực tế mỗi khu mỗi khác. Sóng di động 4G phủ khá rộng, có nơi đã có 5G, nhưng nhà mái tôn dày hoặc nằm giữa vườn cây rậm có thể bị yếu sóng trong nhà.
Người làm việc từ xa nên có hai đường kết nối: cáp quang làm chính, điện thoại phát mạng 4G làm dự phòng. Modem và bộ phát wifi nên cắm vào bộ lưu điện nhỏ để không rớt mạng khi điện chập chờn vài phút, và cắm qua ổ chống sét. Nhà rộng, nhiều phòng hoặc có chòi làm việc ngoài vườn thì cần thêm bộ phát wifi phụ, vì sóng wifi đi qua tường dày và tán cây rất kém.
Với học sinh học trực tuyến hoặc làm bài trên mạng, một góc học có bàn, đèn, ổ điện gần và sóng tốt quan trọng hơn thiết bị đắt tiền. Làm việc từ xa ở xã là lựa chọn ngày càng nhiều người trẻ quê Củ Chi cân nhắc thay vì thuê trọ trong nội thành, và điều kiện hạ tầng hiện nay đủ cho đa số công việc văn phòng nếu chuẩn bị đúng.
Hoá đơn tiền điện của nhà vườn: tiền đi đâu
Nhiều gia đình dọn từ phố về xã bất ngờ vì hoá đơn tiền điện không giảm như tưởng, có khi còn tăng. Lý do nằm ở những thiết bị người ở phố không có: máy bơm giếng chạy mỗi ngày, quạt và đèn chuồng bò chạy cả đêm, máy vắt sữa và thùng làm lạnh sữa, đèn sân chiếu sáng cả khu vườn rộng, máy bơm tưới mùa khô. Giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang, dùng càng nhiều thì giá mỗi số điện ở bậc cao càng đắt, nên những thiết bị chạy liên tục này đẩy cả hoá đơn lên.
Để biết tiền đi đâu, nên ghi chỉ số đồng hồ mỗi tuần trong một tháng và để ý mùa nào tăng vọt. Với nhà có chuồng trại, nếu điều kiện cho phép, có thể tách công tơ riêng cho hoạt động chăn nuôi theo hướng dẫn của điện lực, vừa dễ tính chi phí sản xuất vừa tránh dồn hết vào bậc giá sinh hoạt cao. Việc tách công tơ phải làm thủ tục với điện lực, không tự đấu.
Những cách giảm điện thực tế ở nhà vườn gồm dùng đèn LED và đèn cảm biến cho sân, hẹn giờ máy bơm, chọn máy bơm đúng công suất thay vì quá lớn, giữ chuồng thông thoáng tự nhiên để giảm giờ chạy quạt. Một số hộ đã lắp điện mặt trời mái nhà trên mái chuồng rộng; trước khi làm nên tìm hiểu quy định đấu nối hiện hành và hỏi đơn vị lắp đặt có uy tín.
Câu hỏi thường gặp
Ở Phú Hòa Đông mất điện có thường không?
Thỉnh thoảng có, nhiều hơn vào mùa mưa khi giông làm cây ngã vào đường dây hoặc sét đánh. Ngoài ra có lịch cúp điện bảo trì được báo trước. Đăng ký nhận thông báo của điện lực giúp gia đình chủ động chuẩn bị.
Có nên tự tỉa cành cây gần đường dây điện không?
Không nên. Cành chạm dây đang mang điện có thể làm người tỉa bị giật. Hãy báo điện lực khu vực để họ cắt điện và tỉa cây an toàn, hoặc phối hợp trong những đợt phát quang hành lang tuyến của ngành điện.
Đang ở ngoài đồng mà có sấm sét thì làm gì?
Vào nhà kiên cố ngay nếu có thể. Không đứng dưới cây cao đơn độc, không ở giữa ruộng hay trên mặt nước, bỏ các vật kim loại dài. Nếu không có chỗ trú, ngồi xổm thấp, chụm hai chân và chờ giông đi qua.
Chuồng bò cần lưu ý gì về điện?
Lắp cầu dao chống giật riêng cho khu chuồng, đi dây trong ống và treo cao, ổ cắm có nắp che, máy bơm đặt trên bệ có mái. Nền chuồng ẩm ướt nên mọi dây hở đều nguy hiểm cho cả người và bò.
Mạng ở xã có đủ để làm việc từ xa không?
Phần lớn các tuyến đường đã có cáp quang và sóng 4G khá rộng, đủ cho đa số công việc văn phòng. Nên hỏi hàng xóm về chất lượng từng nhà mạng, có thêm đường 4G dự phòng và cắm modem qua bộ lưu điện.
Dùng máy phát điện tại nhà cần chú ý gì?
Đặt máy ngoài trời nơi thoáng, xa cửa sổ để tránh ngộ độc khí thải. Đấu vào điện nhà phải qua bộ chuyển nguồn do thợ có chuyên môn lắp, không cắm ngược vào ổ điện vì có thể làm điện dội lên lưới, nguy hiểm cho thợ sửa.