Mùa mưa ở xã Phú Hòa Đông, thường từ khoảng tháng Năm tới tháng Mười Một, mang theo những cơn mưa lớn, nhiều khi kèm giông và sét vào buổi chiều. Với người chạy xe máy, nguy hiểm nằm ở bốn chỗ: những đoạn đường đọng nước che mất ổ gà, mép đường; đường đất, đường bê tông phủ bùn trơn trượt; bờ kênh, bờ mương mềm dễ sụt; và sét trên đồng trống. Biết trước những chỗ đó và biết khi nào nên dừng lại chờ là cách giữ an toàn tốt nhất.
Bài này không bàn nguyên nhân ngập, vì chuyện mưa, triều và nước kênh đã có ở mục sông Sài Gòn và đất đai của trang; ở đây chỉ nói về kỹ năng và lựa chọn của người đi đường trong và sau cơn mưa. Vị trí từng đoạn hay đọng nước thay đổi theo các đợt sửa đường, làm cống, nên bài không liệt kê; hãy hỏi người địa phương về con đường bạn hay đi.
Đường quê khi mưa lớn: những gì thay đổi
Khi mưa lớn, tỉnh lộ và đường liên ấp ở Phú Hòa Đông thay đổi nhanh. Trên tỉnh lộ, nước đọng ở những đoạn trũng, ở mép đường nơi cống chưa kịp thoát, ở chỗ mặt đường thấp hơn nền nhà xây mới hai bên. Trên đường bê tông liên ấp, đất từ ruộng, từ công trình bị nước cuốn tràn lên mặt đường thành lớp bùn mỏng, trơn. Đường đất trong hẻm, ra ruộng, ra trại bò biến thành bùn nhão, bánh xe lún, mất bám.
Tầm nhìn giảm mạnh. Mưa to, kính mũ bảo hiểm mờ nước, đèn xe ngược chiều loá trên mặt đường ướt. Xe tải chạy qua hắt nước tung toé. Tiếng mưa át tiếng còi. Những điều này cộng lại khiến người đi xe máy khó thấy, khó nghe và khó bị thấy.
Sau cơn mưa, nước rút để lại ổ gà mới, mép đường vỡ, cát sỏi trôi ra giữa đường, cành cây gãy. Những tuần đầu mùa mưa, lớp dầu nhớt và bụi tích tụ suốt mùa khô hoà với nước mưa làm mặt đường đặc biệt trơn. Người đi đường nên coi giai đoạn này là lúc cần cẩn thận nhất trong năm.
Qua một đoạn đường đọng nước: từng bước
Gặp một đoạn đường đọng nước, điều đầu tiên là quyết định có nên qua hay không. Nếu quyết định qua, làm theo các bước sau:
- Dừng lại trước đoạn nước, quan sát người và xe khác đi qua để ước lượng độ sâu; nếu nước ngập quá nửa bánh xe máy hoặc chảy mạnh, đừng qua.
- Chọn lối đi giữa đường, nơi thường cao hơn và ít ổ gà hơn mép đường; tránh sát mép vì dưới nước có thể là rãnh, mương, miệng cống.
- Về số thấp với xe số, giữ ga đều, chạy chậm và liên tục; không tăng ga đột ngột, không dừng giữa chừng.
- Giữ khoảng cách với xe phía trước để không phải dừng khi họ dừng, và tránh sóng nước do xe lớn tạo ra.
- Qua khỏi đoạn nước, bóp phanh nhẹ vài lần để phanh khô và ăn trở lại trước khi tăng tốc.
- Nếu xe có dấu hiệu sắp chết máy, đừng cố rồ ga; dắt xe qua phần còn lại.
Đặc biệt nguy hiểm là những đoạn đường men theo kênh, mương thuỷ lợi mà nước đã tràn lên che mất ranh giới giữa mặt đường và lòng kênh. Ở những chỗ đó, nếu không chắc chắn, hãy quay lại tìm đường khác.
Xe chết máy vì ngập: nên và không nên
Không đề máy lại ngay. Khi xe chết máy trong nước, cố đề hoặc đạp nổ lại có thể làm nước bị hút sâu hơn vào động cơ, gây hỏng nặng. Tắt khoá, dắt xe lên chỗ cao, khô.
Dắt xe ở số không. Với xe số, về số không trước khi dắt. Đi bộ bên cạnh xe, chú ý mặt đường dưới nước.
Đưa tới thợ nếu không rành. Nếu không có kinh nghiệm, nên dắt xe tới tiệm sửa xe gần nhất. Dọc tỉnh lộ 8, tỉnh lộ 15 có nhiều tiệm sửa xe; mùa mưa, các tiệm quen với việc xử lý xe ngập nước.
Kiểm tra lại sau khi chạy được. Sau khi xe chạy lại, theo dõi những dấu hiệu bất thường như máy yếu, tiếng kêu lạ, phanh kém. Xe điện ngập nước càng phải đưa tới nơi có chuyên môn kiểm tra hệ thống điện, không tự sạc ngay khi xe còn ướt.
Ưu tiên an toàn của người. Đừng cố giữ xe ở chỗ nước chảy mạnh. Xe có thể sửa, người thì không thay được.
Đường đất và bờ kênh sau mưa
Đường đất ở Phú Hòa Đông thường là hẻm vào nhà trong vườn, đường ra ruộng, ra trại bò, hoặc đoạn đường mới san lấp chưa đổ bê tông. Đất xám pha cát ở vùng này khi khô thì dễ đi, nhưng khi mưa xuống thì lớp mặt nhão ra, bám vào bánh xe, rất trơn. Đường đất pha sét gần sông, gần bãi bồi còn lầy hơn.
Khi phải đi đường đất sau mưa, chạy thật chậm, giữ thẳng tay lái, tránh phanh gấp và tránh bẻ lái mạnh. Hai chân sẵn sàng chống xuống đất nếu xe trượt. Đi theo vệt bánh xe có sẵn nếu vệt đó đã chắc. Gặp đoạn quá lầy, xuống dắt xe; nhiều người đi quen ở xóm ruộng vẫn chọn dắt xe qua đoạn khó.
Bờ kênh, bờ mương là nơi đặc biệt cần tránh khi trời mưa. Bờ đất sát nước bị thấm, mềm, có thể sụt dưới sức nặng của người và xe. Nhiều con đường nhỏ chạy dọc kênh thuỷ lợi trong xã không có lan can. Trẻ em không nên đi, chơi gần bờ kênh khi trời mưa hoặc sau mưa lớn; nước kênh lúc đó có thể dâng cao và chảy mạnh hơn bình thường.
Giông và sét: khi nào phải dừng lại
Những cơn mưa đầu mùa và giữa mùa ở vùng Củ Chi cũ thường đến kèm giông, gió giật và sét, nhất là vào buổi chiều. Phú Hòa Đông có nhiều khoảng đồng ruộng, đồng cỏ trống trải; trên những đoạn đường đi qua ruộng, người chạy xe máy là vật cao nhất xung quanh.
Khi thấy trời tối sầm, gió nổi mạnh, có chớp và sấm gần, nên tìm chỗ trú trong nhà kiên cố như cửa hàng, nhà dân, trạm xăng có mái che chắc chắn. Không trú dưới gốc cây lớn đứng một mình giữa ruộng, không đứng dưới cột điện, không trú trong chòi lá tạm bợ giữa đồng. Nếu đang ở giữa đồng trống mà không có chỗ trú, xuống xe, rời xa xe kim loại, ngồi thụp xuống, hai chân chụm lại, hạn chế tiếp xúc với mặt đất.
Gió giật mạnh còn có thể làm gãy cành cây, đổ biển quảng cáo, kéo đứt dây điện. Gặp dây điện đứt rơi xuống đường hay xuống nước, tránh xa và báo ngay cho ngành điện hoặc chính quyền địa phương. Thường thì cơn giông qua đi trong thời gian không dài; chờ thêm ít phút an toàn hơn nhiều so với cố chạy qua.
Mưa lớn trên tỉnh lộ: chung đường với xe lớn
Trên tỉnh lộ 8 và tỉnh lộ 15, mưa lớn không làm giảm số xe tải, xe container, xe đưa đón công nhân; chỉ làm mọi người khó thấy nhau hơn. Bánh xe lớn chạy qua vũng nước hắt lên một làn nước dày, có thể che kín tầm nhìn của người đi xe máy bên cạnh trong vài giây. Khi thấy xe lớn chạy tới từ phía sau hoặc ngược chiều qua đoạn nước, giảm tốc, giữ chắc tay lái và chuẩn bị tinh thần bị hắt nước.
Quãng đường cần để dừng xe trên mặt đường ướt dài hơn rõ rệt so với lúc khô, với cả xe máy lẫn xe tải. Vì vậy, giữ khoảng cách gấp đôi bình thường với xe phía trước, và đừng bao giờ cắt ngang đầu xe lớn khi trời mưa: tài xế có thấy bạn cũng chưa chắc dừng kịp.
Áo mưa cánh dơi bay phần phật có thể quấn vào bánh xe, nhông xích, hoặc che mất đèn sau và biển số. Nên dùng áo mưa bộ, hoặc buộc gọn vạt áo. Khi mưa quá to đến mức không nhìn rõ mép đường, tấp vào chỗ trú an toàn chờ mưa giảm, đừng dừng ngay giữa đường hay sát mép đường nơi xe khác không thấy.
Ngày mưa đi học, đi làm: chọn giờ và chọn đường
Mưa chiều ở vùng này thường đổ đúng giờ tan ca, tan học, nên nhiều người phải chọn giữa đi ngay dưới mưa hay chờ. Nếu không gấp, chờ hai ba chục phút cho cơn mưa lớn qua thường là lựa chọn tốt: mưa rào nhiệt đới thường nặng hạt lúc đầu rồi giảm dần, và sau đó đường đỡ ngập hơn.
Ngày mưa, nên chọn đường trục lớn có mặt nhựa, bê tông thay vì đường tắt qua ruộng, qua đường đất, dù đường trục xa hơn. Người hay đi một tuyến nên tự ghi nhớ những đoạn trên đường mình đi hay đọng nước sau mưa lớn, để biết trước mà vòng tránh hoặc chạy chậm. Hỏi hàng xóm, đồng nghiệp ở cùng ấp cũng là cách nhanh để biết đoạn nào đang ngập hôm đó.
Với gia đình có con nhỏ đi học, nên thống nhất trước: trời mưa lớn thì con chờ ở trường, bố mẹ hoặc người nhà đến đón, không tự đạp xe về. Với người làm ở xưởng, nếu chỗ làm có xe đưa đón, ngày mưa là lúc nên dùng nhất.
Chuẩn bị cho mùa mưa: đồ nên có trên xe
Một ít đồ chuẩn bị sẵn giúp bạn chủ động khi trời đổ mưa giữa đường. Bảng dưới gợi ý theo từng món.
| Món đồ | Dùng khi nào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Áo mưa bộ hoặc áo mưa cánh dơi | Mưa bất chợt giữa đường | Áo mưa bộ an toàn hơn, không bay vào bánh xe |
| Túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ | Mưa lớn, qua đoạn ngập | Điện thoại cần để gọi người nhà, gọi thợ |
| Khăn lau nhỏ | Lau kính mũ, lau tay lái, đèn | Dừng ở chỗ an toàn rồi mới lau |
| Miếng phản quang, áo sáng màu | Mưa làm tầm nhìn giảm | Giúp xe khác thấy bạn từ xa |
| Đèn pin nhỏ | Xe hỏng, đường tối, dắt xe qua đoạn ngập | Pin đầy, cất nơi khô |
| Dép nhựa hoặc ủng | Phải lội nước, đi đường đất | Giày dép trơn dễ trượt khi chống chân |
Trước mùa mưa, đưa xe đi kiểm tra phanh, lốp, đèn, hệ thống điện. Lốp mòn trên đường ướt là nguyên nhân phổ biến của trượt ngã. Đèn xe mờ, xi nhan hỏng, gạt chân chống lỏng là những lỗi nhỏ mùa khô không mấy để ý nhưng mùa mưa lại thành rủi ro. Một lần ghé tiệm sửa xe quen dọc tỉnh lộ trước khi mưa dầm là khoản đầu tư nhỏ cho cả mùa đi đường an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Phú Hòa Đông thường kéo dài từ tháng nào đến tháng nào?
Như phần lớn Nam Bộ, mùa mưa ở vùng này thường bắt đầu khoảng tháng Năm và kết thúc khoảng tháng Mười Một, mưa nhiều vào buổi chiều, có khi kèm giông và sét. Thời điểm bắt đầu và kết thúc mỗi năm có thể xê dịch.
Nước ngập tới đâu thì không nên chạy xe máy qua?
Một nguyên tắc an toàn thường dùng là không chạy qua khi nước ngập quá nửa bánh xe hoặc nước đang chảy mạnh. Khi không thấy rõ mặt đường, nhất là đoạn đường gần kênh, mương, nên quay lại tìm đường khác thay vì liều.
Xe máy chết máy giữa đoạn ngập thì làm gì?
Tắt khoá, không đề máy lại ngay, dắt xe lên chỗ cao, khô. Nếu không rành kỹ thuật, dắt tới tiệm sửa xe gần nhất. Với xe điện bị ngập, không tự sạc khi xe còn ướt, nên để thợ có chuyên môn kiểm tra hệ thống điện.
Đang chạy giữa đồng thì gặp giông sét, nên làm gì?
Tìm chỗ trú trong nhà kiên cố gần nhất. Không trú dưới gốc cây đơn độc, cột điện hay chòi tạm. Nếu không có chỗ trú, xuống xe, tránh xa xe, ngồi thụp xuống, chụm hai chân, chờ cơn giông qua.
Vì sao đường bê tông ở xã sau mưa lại trơn hơn bình thường?
Vì đất từ ruộng, từ công trình bị nước cuốn lên mặt đường tạo lớp bùn mỏng, cộng với dầu nhớt và bụi tích tụ trong mùa khô. Những trận mưa đầu mùa thường làm mặt đường trơn nhất; chạy chậm và tránh phanh gấp.
Trẻ em đi học về gặp mưa lớn nên làm gì?
Dặn con trú lại ở trường hoặc nhà kiên cố gần nhất chờ mưa giảm, không đạp xe qua đoạn ngập, không đi gần bờ kênh, bờ mương. Phụ huynh nên thống nhất với con một chỗ chờ quen thuộc và đến đón khi trời mưa giông.