Ở xã Phú Hòa Đông, con đường tới trường của học sinh có thể đi qua đủ kiểu: tỉnh lộ 8, tỉnh lộ 15 đông xe tải và xe đưa đón công nhân; đường liên ấp bê tông hẹp không có lề; hẻm đất; những đoạn chạy dọc kênh thuỷ lợi không có lan can. Vì vậy, chuyện đưa con đi học ở đây không chỉ là chọn trường mà còn là chọn cách đi, chọn đường đi và dạy con những kỹ năng đi đường phù hợp với tuổi.
Bài này dành cho phụ huynh trong xã, cả gia đình người địa phương lẫn gia đình công nhân ở trọ có con học ở các trường quanh vùng. Bài không nêu tên trường hay quy định riêng của trường nào; nội dung là nguyên tắc an toàn và kinh nghiệm chung khi đưa đón con trên đường quê ven đô. Quy định về độ tuổi được điều khiển từng loại xe, phụ huynh nên kiểm theo luật giao thông hiện hành.
Hình dung con đường của con trước khi quyết định
Mỗi gia đình ở Phú Hòa Đông có một con đường tới trường khác nhau. Nhà ở sâu trong ấp ruộng, con có thể đi một đoạn đường liên ấp vắng rồi mới ra tỉnh lộ. Nhà ở mặt tỉnh lộ thì ra khỏi cổng đã là dòng xe đông. Nhà ở xóm ven sông có khi phải qua những con đường nhỏ dọc kênh, qua cầu nhỏ. Không có lời khuyên chung nào hợp với tất cả; điều đầu tiên phụ huynh nên làm là tự đi lại con đường của con, đúng vào giờ con đi học và giờ tan trường.
Khi đi thử, nên để ý: đoạn nào phải đi trên tỉnh lộ, đoạn nào có cổng xưởng, cổng kho có xe tải ra vào, chỗ nào phải qua đường, ngã ba nào bị cây cối che khuất, đoạn nào sát kênh, mương, chỗ nào đọng nước khi mưa, đoạn nào vắng người. Ghi lại những điểm này, có thể bằng một hình vẽ đơn giản cho con dễ nhớ. Đi thử thêm một lần vào ngày mưa nếu được, vì con đường lúc mưa khác hẳn lúc nắng.
Từ đó, phụ huynh cân nhắc theo tuổi và tính cách của con: con nhỏ, hiếu động thì cần đưa đón; con lớn, cẩn thận, quãng đường ngắn và ít xe thì có thể tập cho tự đi. Quyết định cũng có thể thay đổi theo mùa: mùa khô con tự đạp xe được, mùa mưa giông chiều thì nên đón. Cũng nên hỏi con cảm thấy thế nào về con đường ấy: chỗ nào con sợ, chỗ nào con thấy xe chạy nhanh, có bạn nào đi cùng không. Trẻ thường nhận ra những điều người lớn bỏ qua, như một con chó dữ ở đầu hẻm hay một đoạn có người lạ hay đứng.
Các cách đưa con đi học: so sánh
Bảng dưới so sánh các cách phổ biến ở xã ven đô. Không có cách nào hoàn hảo; nhiều gia đình kết hợp tuỳ ngày.
| Cách đi | Phù hợp khi | Điểm mạnh | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bố mẹ chở bằng xe máy | Con nhỏ, đường xa hoặc qua tỉnh lộ | An toàn nhất nếu người lớn chạy cẩn thận | Con phải đội mũ bảo hiểm, ngồi đúng tư thế; không chở quá số người |
| Con tự đạp xe | Con đủ lớn, đường ngắn, ít xe tải | Con tự lập, vận động | Phải tập kỹ, xe có đèn, phanh tốt |
| Xe đạp điện | Học sinh lớn, quãng đường xa hơn | Đỡ mệt, nhanh | Đội mũ bảo hiểm, không chạy nhanh, không chở bạn quá quy định |
| Đi bộ | Nhà rất gần trường | Đơn giản | Đi trên lề, đi nhóm, qua đường đúng chỗ |
| Đi chung, nhờ người quen | Bố mẹ đi ca sớm | Giải quyết được giờ giấc | Chọn người tin cậy, thống nhất rõ giờ, nơi đón |
Với gia đình công nhân ở trọ, giờ ca và giờ học thường lệch nhau. Một số gia đình cùng dãy trọ thay phiên nhau đưa đón các cháu; cách này hiệu quả nếu được thống nhất rõ ràng và người đưa đón luôn có số điện thoại của bố mẹ từng cháu.
Tập cho con tự đạp xe đi học: từng bước
Cho con tự đạp xe đi học là bước lớn. Đừng để con tự đi ngay từ ngày đầu; hãy tập theo lộ trình:
- Kiểm tra xe: phanh trước, phanh sau ăn, lốp đủ hơi, có chuông, đèn trước, đèn sau và phản quang; yên và tay lái vừa tầm con.
- Tập trong sân, đường vắng: đạp thẳng, phanh dừng, nhìn qua vai, ra hiệu tay khi rẽ.
- Đi cùng con trên đúng con đường tới trường vài lần, bố mẹ đi phía sau quan sát và nhắc.
- Dừng ở từng điểm nguy hiểm đã ghi lại, giải thích cho con vì sao nguy hiểm và phải làm gì ở đó.
- Cho con đi trước, bố mẹ theo sau ở xa hơn, chỉ can thiệp khi cần.
- Khi con đã vững, cho con tự đi, nhưng thống nhất giờ tới trường, giờ về nhà và cách báo khi có chuyện.
Trong suốt quá trình, khen con khi làm đúng thay vì chỉ nhắc lỗi. Một đứa trẻ hiểu vì sao phải đi sát lề sẽ nhớ lâu hơn một đứa trẻ chỉ bị dặn "đi cẩn thận". Sau vài tuần con tự đi, thỉnh thoảng bố mẹ vẫn nên âm thầm đi theo một đoạn để xem con có giữ thói quen tốt không, nhất là khi con bắt đầu đi cùng nhóm bạn, lúc dễ đùa nghịch, đạp xe dàn hàng ngang hay đua nhau trên đường liên ấp. Thấy con quên thì nhắc lại nhẹ nhàng ở nhà, không la mắng trước mặt bạn bè.
Những chỗ phải dặn con thật kỹ
Bờ kênh, bờ mương. Nhiều đường nhỏ trong xã chạy dọc kênh thuỷ lợi, không có lan can, bờ đất mềm khi mưa. Dặn con không đạp xe sát mép kênh, không dừng lại chơi, câu cá, thả thuyền giấy ở bờ kênh trên đường đi học. Mùa mưa, nước kênh có thể dâng cao và chảy mạnh.
Cầu nhỏ qua kênh. Cầu hẹp, có khi dốc, lan can thấp. Dặn con xuống dắt xe nếu cầu dốc hoặc trơn, và nhường xe máy, xe tải đi trước.
Cổng xưởng, cổng kho. Xe tải, xe container ra vào, lùi xe. Dặn con không đứng chờ bạn, không đi ngang phía sau xe đang lùi.
Chỗ qua tỉnh lộ. Nếu con phải băng qua tỉnh lộ 8 hay tỉnh lộ 15, chỉ cho con chỗ qua đường an toàn nhất, có tầm nhìn tốt. Dạy con xuống dắt xe qua đường, nhìn trái, phải, rồi lại trái.
Đoạn vắng người. Đoạn qua ruộng, qua vườn vắng nhà. Dặn con đi theo nhóm bạn, không nhận lời đi nhờ xe người lạ, và biết chạy tới nhà dân gần nhất nếu gặp chuyện.
Khi chở con bằng xe máy: những điều bố mẹ hay quên
Bố mẹ chở con là cách phổ biến nhất ở xã, và cũng có những thói quen nhỏ dễ bị bỏ qua vì vội:
- Mũ bảo hiểm cho con phải vừa đầu, cài quai chắc; mũ quá rộng hay đội không cài quai gần như không bảo vệ được khi ngã.
- Con nhỏ ngồi phía sau phải bám chắc vào người lớn, chân đặt trên chỗ để chân, không thò chân gần bánh xe, ống xả nóng.
- Không cho trẻ nhỏ đứng hoặc ngồi phía trước tay lái; vừa che tầm nhìn, vừa dễ văng ra khi phanh gấp.
- Cặp sách, hộp cơm buộc gọn hoặc để trong giỏ, không để con cầm tay hay đeo lệch một bên làm xe mất thăng bằng.
- Mùa mưa, mặc áo mưa riêng cho con thay vì trùm chung áo cánh dơi che kín mặt con và dễ quấn vào bánh xe.
- Không dùng điện thoại khi đang chở con, kể cả lúc dừng đèn đỏ ở ngã tư đông.
- Đến cổng trường thì để con xuống ở phía lề đường, không để con xuống phía giữa đường.
Những điều trên nghe đơn giản, nhưng sáng nào cũng vội thì rất dễ bỏ qua. Biến chúng thành nếp từ những tuần đầu năm học sẽ đỡ phải nhắc cả năm.
Giờ tan trường: lúc dễ xảy ra chuyện nhất
Giờ tan trường ở các trường ven tỉnh lộ thường trùng với giờ tan ca của nhiều xưởng, giờ người đi chợ chiều, và ở mùa mưa còn trùng với những cơn mưa giông buổi chiều. Phụ huynh dừng xe hai bên cổng trường, học sinh ùa ra, xe máy, xe tải vẫn chạy trên tỉnh lộ. Đây là lúc dễ xảy ra va chạm nhất trong ngày.
Phụ huynh đón con nên dừng xe sát lề, gọn một hàng, không dừng giữa đường hay ngay cổng trường chắn lối đi, không quay đầu xe ở giữa dòng xe. Hẹn con một điểm đón cố định cách cổng trường một đoạn, nơi thoáng và an toàn, sẽ đỡ chen chúc hơn đứng ngay cổng. Dặn con chờ ở trong sân trường cho tới khi thấy bố mẹ, không tự chạy ra đường tìm.
Với học sinh tự đi về, dặn con về thẳng nhà, không la cà ở bờ kênh, bãi đất trống, quán điện tử. Nếu trời mưa giông, con nên chờ ở trường cho tới khi mưa giảm hoặc có người đón, không đạp xe qua đoạn ngập. Thống nhất với con giờ về nhà dự kiến; nếu con về trễ nhiều so với thường lệ, bố mẹ sẽ biết để đi tìm.
Xe đạp điện, xe máy và chuyện tuổi của con
Học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông ở xã ven đô thường đi xe đạp điện vì quãng đường xa. Phụ huynh cần biết quy định hiện hành về độ tuổi được điều khiển từng loại xe và về việc đội mũ bảo hiểm, và nên cho con đội mũ bảo hiểm cài quai khi đi xe đạp điện dù đường gần. Xe đạp điện chạy nhanh hơn xe đạp thường mà vẫn không có nhiều bảo vệ, va chạm với xe lớn rất nguy hiểm.
Đừng giao xe máy cho con chưa đủ tuổi, chưa có giấy phép lái xe theo quy định, dù đường quê vắng và "ai cũng làm vậy". Ngoài rủi ro tai nạn, phụ huynh còn có thể chịu trách nhiệm theo quy định. Việc sạc xe đạp điện cũng cần chú ý: sạc ở nơi thoáng, không để cạnh vật dễ cháy, không sạc qua đêm khi cả nhà ngủ, dùng đúng bộ sạc của xe.
Khi con đủ lớn để đi xe đạp điện, hãy nói chuyện với con như với một người đi đường thật sự: tốc độ, khoảng cách, điểm mù của xe tải, không dùng điện thoại khi chạy, không chở bạn quá số người cho phép. Con được tin tưởng và được giải thích sẽ có trách nhiệm hơn con chỉ bị cấm.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì nên cho con tự đạp xe đi học ở Phú Hòa Đông?
Không có con số chung, vì tuỳ quãng đường, mức độ xe cộ và kỹ năng của từng em. Đường phải qua tỉnh lộ có xe tải thì cần thận trọng hơn đường liên ấp vắng. Phụ huynh nên tập cho con và đi cùng nhiều lần trước khi để con tự đi.
Con đi học phải qua đường dọc kênh thì nên dặn gì?
Dặn con không đạp xe sát mép kênh, không dừng lại chơi, câu cá ở bờ kênh, xuống dắt xe khi qua cầu nhỏ dốc hoặc trơn, và tránh đi đoạn đó khi trời mưa lớn. Nếu có đường khác an toàn hơn dù xa hơn, nên cho con đi đường đó.
Đón con ở cổng trường ven tỉnh lộ thế nào cho an toàn?
Dừng xe sát lề, gọn một hàng, không dừng giữa đường hay chắn cổng trường, không quay đầu giữa dòng xe. Hẹn con điểm đón cố định thoáng, cách cổng một đoạn, và dặn con chờ trong sân trường cho tới khi thấy bố mẹ.
Học sinh đi xe đạp điện có cần đội mũ bảo hiểm không?
Nên đội mũ bảo hiểm cài quai mỗi khi đi xe đạp điện, kể cả đường gần, và phụ huynh nên kiểm quy định hiện hành về việc này. Xe đạp điện chạy nhanh mà ít bảo vệ, va chạm với xe lớn trên tỉnh lộ có thể rất nghiêm trọng.
Bố mẹ đi ca sớm không đưa con đi học được thì làm sao?
Có thể nhờ người thân, hàng xóm tin cậy hoặc thay phiên với các gia đình cùng dãy trọ đưa đón. Cần thống nhất rõ giờ, nơi đón và người đưa đón luôn có số điện thoại của bố mẹ. Có thể trao đổi với nhà trường về giờ đến sớm.
Trời mưa giông lúc tan trường thì con nên làm gì?
Con nên ở lại trong trường chờ mưa giảm hoặc chờ người đón, không đạp xe qua đoạn ngập hay đi gần bờ kênh. Phụ huynh nên thống nhất trước với con quy tắc này để con không phải tự quyết định giữa lúc trời mưa.