Ở xã Phú Hòa Đông, giao thông bắt đầu từ lúc trời còn tối: nông hộ chở bình sữa đi giao cữ sáng, người trồng rau chở rau ra điểm tập kết hay đi chợ đầu mối, rồi tới dòng công nhân đi ca sớm, xe đưa đón công nhân, học sinh đi học. Đường lúc này vắng hơn ban ngày nhưng không an toàn hơn: trời tối, có sương, đèn đường thưa, người đi đường còn ngái ngủ, và hàng hoá cồng kềnh chở trên xe máy.
Bài này nói về những giờ đầu ngày ấy: ai đi đường lúc nào, đoạn nào cần chú ý, những rủi ro đặc trưng của sáng sớm ở xã ven sông, và cách chuẩn bị để đi làm an toàn. Giờ giấc nêu trong bài là nhịp chung; giờ vắt sữa, giờ thu mua, giờ vào ca cụ thể của từng nơi khác nhau, bài không nêu.
Ai đi đường lúc trời còn tối
Nhóm thức dậy sớm nhất là các hộ nuôi bò sữa. Bò cần vắt sữa đúng cữ, và sữa phải giao tới điểm thu mua trong thời gian ngắn để giữ chất lượng, nên nhiều người chở những bình sữa inox hay can nhựa trên xe máy khi trời chưa sáng. Xe chở sữa thường nặng phía sau, chạy chậm, và người chở phải giữ thăng bằng cẩn thận để sữa không đổ.
Cùng lúc đó là người trồng rau. Rau ăn lá phải cắt từ tinh mơ cho tươi, rồi chở ra điểm tập kết cho thương lái hoặc tự chở đi chợ đầu mối như chợ đầu mối nông sản Hóc Môn. Những chuyến xe này chở sọt, bao rau chất cao, có khi che cả đèn sau. Người bán hàng ở chợ xã cũng dọn hàng từ sớm, chở hàng từ nhà ra sạp.
Rồi tới dòng công nhân. Các xưởng, công ty quanh vùng và bên kia sông có ca sớm, nên trên tỉnh lộ 15, tỉnh lộ 8 xuất hiện từng đoàn xe máy và xe đưa đón công nhân. Khi trời vừa hửng sáng, học sinh bắt đầu đạp xe, đi bộ tới trường, phụ huynh chở con. Như vậy, trong khoảng một hai tiếng, con đường quê chuyển từ vắng lặng sang đông đúc, và người đi đường thuộc đủ loại, với đủ tốc độ khác nhau.
Rủi ro đặc trưng của giờ sáng sớm
Tầm nhìn kém. Trời tối, đèn đường chỉ có ở một số đoạn. Trên đường liên ấp ra ruộng, ra trại bò, gần như không có đèn. Một chiếc xe đạp không đèn, một người đi bộ mặc áo tối màu rất khó thấy.
Sương mù ven sông và trên ruộng. Những tháng chuyển mùa và mùa khô, sáng sớm ở vùng ven sông Sài Gòn, trên ruộng rau, đồng cỏ hay có sương. Sương làm đèn xe loá, tầm nhìn giảm, mặt đường ẩm.
Người đi đường còn buồn ngủ. Người làm ca đêm về, người vừa thức dậy, tài xế xe tải chạy suốt đêm đều có thể mất tập trung. Phản xạ chậm hơn ban ngày.
Hàng hoá cồng kềnh. Bình sữa, sọt rau, bao cỏ chở trên xe máy làm xe nặng, khó phanh, khó né; hàng chất cao che đèn sau và biển số.
Súc vật trên đường. Ở vùng có trại bò, đôi khi có bò sổng chuồng ra đường, chó chạy qua đường khi có xe. Trong bóng tối, gặp những tình huống này rất bất ngờ.
Chuẩn bị xe và người trước khi đi
Đi đường lúc trời tối đòi hỏi xe phải ở trạng thái tốt hơn bình thường. Một danh sách kiểm tra đơn giản người đi sáng sớm nên tập thành thói quen:
- Đèn pha, đèn sau, đèn phanh, xi nhan đều sáng; lau sạch mặt đèn bám bụi bùn.
- Phanh trước, phanh sau ăn đều; lốp đủ hơi, nhất là khi chở bình sữa, sọt rau nặng.
- Gương chiếu hậu đủ hai bên, chỉnh đúng góc.
- Gắn thêm miếng phản quang ở đuôi xe, ở sọt hàng, ở baga; giá rẻ nhưng giúp người phía sau thấy bạn từ xa.
- Mặc áo khoác sáng màu hoặc có dải phản quang; đội mũ bảo hiểm cài quai.
- Buộc hàng chắc chắn, không để hàng che đèn sau và biển số, không chở quá rộng sang hai bên.
- Ăn nhẹ hoặc uống chút gì nóng trước khi đi để tỉnh táo; tránh chạy xe khi vừa thức dậy còn choáng.
Với học sinh đạp xe đi học sớm, phụ huynh nên lắp đèn trước, đèn sau chạy pin cho xe đạp và dạy con bật đèn khi trời chưa sáng hẳn. Áo khoác sáng màu nên là đồ mặc mặc định của con vào những tháng sáng muộn.
Chạy xe trong sương mù
Sương mù sáng sớm ở Phú Hòa Đông thường dày nhất ở những đoạn đường đi qua ruộng, đồng cỏ, gần kênh và gần sông Sài Gòn, mỏng hơn ở các đoạn nhiều nhà cửa. Có khi bạn đi từ nhà ra thấy trời trong, chạy vài trăm mét qua cánh đồng thì gặp một lớp sương trắng mờ.
Khi vào vùng sương, giảm tốc độ ngay, đủ để dừng lại kịp trong khoảng mình nhìn thấy. Dùng đèn chiếu gần thay vì chiếu xa, vì đèn chiếu xa hắt vào sương tạo một màn sáng chói làm bạn càng khó nhìn. Bám theo vạch kẻ hoặc mép đường bên phải, đừng bám theo đèn sau của xe phía trước quá gần.
Kính chắn gió của mũ bảo hiểm có thể đọng hơi nước; nếu nhìn mờ, dừng lại ở chỗ an toàn để lau, đừng vừa chạy vừa lau. Ở các ngã ba có đường liên ấp nhập vào tỉnh lộ, sương làm khó nhìn thấy xe từ hai bên; giảm tốc, bấm còi ngắn để báo hiệu ở những chỗ khuất. Khi sương quá dày, nếu không gấp, chờ thêm ít phút cho trời sáng hơn là cách an toàn nhất.
Những điểm cần chạy chậm nhất lúc sáng sớm
Quanh các điểm thu mua sữa. Vào giờ giao sữa, nhiều xe máy chở bình dừng tập trung trước điểm thu mua, có người quay đầu, có người đứng chờ ven đường. Đi ngang những chỗ này nên giảm tốc, không bóp còi dồn dập làm người đang giữ bình sữa giật mình.
Chỗ đường liên ấp nhập vào tỉnh lộ. Từ các đường như Nguyễn Kim Cương, Võ Văn Bích, Huỳnh Minh Mương, Bến Than hay các đường số, xe máy chở hàng đổ ra tỉnh lộ khi trời còn tối. Người trên tỉnh lộ không thấy họ cho tới khi đèn chiếu tới, nên giảm tốc ở các ngã ba có cây cối, hàng rào che khuất.
Đoạn qua ruộng, qua kênh. Không có nhà thì không có đèn, lại hay có sương. Cầu nhỏ qua kênh thường hẹp hơn mặt đường hai đầu, mép cầu có khi không có lan can cao.
Trước cổng xưởng gần giờ vào ca. Xe đưa đón dừng trả công nhân, công nhân đi bộ băng qua đường, xe máy rẽ vào cổng. Đây là chỗ va chạm hay xảy ra nhất khi trời vừa sáng.
Ngã tư giao tỉnh lộ 8 và tỉnh lộ 15. Hai dòng xe lớn gặp nhau, thêm xe từ cầu Phú Cường về. Lúc sáng sớm, có người chạy nhanh vì đường vắng, nên dù đèn xanh vẫn nên quan sát hai bên trước khi qua.
Nhịp đi đường buổi sáng theo nghề
Mỗi nghề có một nhịp giờ riêng. Bảng dưới mô tả nhịp chung để người mới về ở hình dung; giờ cụ thể tuỳ từng hộ, từng xưởng.
| Nhóm người | Lúc ra đường | Đi đâu | Lưu ý cho người khác |
|---|---|---|---|
| Hộ nuôi bò sữa | Trước khi trời sáng | Điểm thu mua sữa trong vùng | Xe nặng, chạy chậm; tránh vượt sát |
| Hộ trồng rau, thương lái | Tinh mơ | Điểm tập kết, chợ đầu mối | Hàng chất cao, có thể che đèn sau |
| Người bán ở chợ xã | Trước giờ chợ mở | Chợ trong xã, chợ trung tâm Củ Chi cũ | Dừng đỗ dỡ hàng ven đường |
| Công nhân ca sớm | Lúc trời hửng sáng | Xưởng trong vùng, bên kia cầu Phú Cường | Đi thành đoàn, tốc độ nhanh |
| Học sinh, phụ huynh | Trước giờ vào học | Trường trong xã và lân cận | Đông quanh cổng trường, qua đường bất ngờ |
Biết nhịp này, bạn có thể chọn giờ ra đường hợp lý: nếu không bắt buộc, tránh khung giờ công nhân và học sinh cùng ra đường, và chạy chậm khi đi ngang các điểm thu mua sữa, cổng xưởng, cổng trường.
Công nhân ở trọ đi ca sớm: vài kinh nghiệm
Nhiều người lao động từ nơi khác đến ở trọ tại Phú Hòa Đông và đi làm ở các xưởng trong vùng hoặc bên Thủ Dầu Một. Với người mới đến, chạy xe trên đường quê lúc trời tối là trải nghiệm lạ: đường không đèn, chó sủa, ổ gà không biết trước, hẻm ra trục lớn quanh co. Tuần đầu nên đi thử con đường đi làm vào ban ngày một lần, ghi nhớ chỗ ổ gà, chỗ cua gấp, chỗ có cổng xưởng, rồi mới đi vào giờ sáng sớm.
Nếu chỗ làm có xe đưa đón, hãy cân nhắc dùng, nhất là khi bạn chưa quen đường hay xe máy chưa tốt. Đi chung xe với đồng nghiệp ở cùng dãy trọ cũng là cách vừa tiết kiệm vừa an toàn hơn đi một mình. Đi thành nhóm xe máy thì giữ khoảng cách, đừng chạy dàn hàng ngang nói chuyện.
Sau ca đêm, người lao động thường rất mệt trên đường về. Nếu thấy mắt díp lại, hãy dừng ở quán nước, rửa mặt, nghỉ ít phút. Nhiều tai nạn trên đường về sau ca đêm xảy ra chỉ cách nhà vài cây số, khi người lái tưởng sắp tới nơi nên cố chạy tiếp.
Khi trời vừa sáng: chuyển sang giờ cao điểm
Khi trời sáng hẳn, đường bớt nguy hiểm vì tầm nhìn, nhưng lại đông lên nhanh. Các cổng trường trên tỉnh lộ và đường liên ấp bắt đầu ùn, xe đưa đón công nhân dừng đón dọc đường, người đi chợ dừng xe trước sạp. Lúc này nguy cơ chuyển từ không thấy nhau sang va chạm do chen lấn, vội vã.
Thói quen tốt là xuất phát sớm hơn vài phút để không phải vội. Người vội thường vượt ẩu, lấn làn, chạy nhanh qua cổng trường, và đó là những hành vi gây tai nạn. Phụ huynh chở con đi học nên dừng đón trả con ở chỗ an toàn, sát lề, không dừng giữa đường hay ngay góc cua. Tài xế xe tải, xe đưa đón công nhân nên chú ý đặc biệt quanh trường học vào giờ này.
Người lớn tuổi đi chợ sớm có thể chọn khung giờ sau khi dòng học sinh, công nhân đã qua, đường thoáng hơn. Chợ vẫn còn đủ đồ tươi, mà đi lại an toàn hơn nhiều so với chen giữa giờ cao điểm. Con cháu có thể giúp ông bà sắp xếp lại giờ đi chợ, đi tập thể dục buổi sáng cho tránh đúng khung giờ đông nhất trên tỉnh lộ.
Câu hỏi thường gặp
Sáng sớm ở Phú Hòa Đông đường có đông không?
Trước khi trời sáng đường khá vắng, chủ yếu là xe chở sữa, xe rau, người đi chợ. Khi trời hửng sáng, công nhân đi ca và học sinh đi học làm đường đông lên nhanh, nhất là trên tỉnh lộ 15, tỉnh lộ 8 và quanh cổng xưởng, cổng trường.
Chạy xe trong sương mù nên bật đèn gì?
Nên bật đèn chiếu gần, vì đèn chiếu xa hắt vào sương tạo màn chói làm khó nhìn hơn. Giảm tốc độ đủ để dừng kịp trong tầm nhìn, bám mép đường bên phải và giữ khoảng cách xa với xe phía trước.
Chở bình sữa trên xe máy cần lưu ý gì để an toàn?
Buộc chắc bình, cân đối hai bên, không chở quá nặng so với xe, không để bình che đèn sau và biển số. Chạy chậm, phanh sớm và đều, nhất là trên đường bê tông hẹp hay đường đất trơn. Gắn thêm miếng phản quang ở đuôi xe.
Học sinh đạp xe đi học sớm cần chuẩn bị gì?
Xe đạp có đèn trước, đèn sau và phản quang, phanh tốt; con mặc áo sáng màu, đi sát lề phải theo hàng một. Phụ huynh nên đi cùng vài lần đầu để chỉ những chỗ nguy hiểm như cổng xưởng, ngã ba khuất, đoạn đường tối.
Người mới về ở trọ đi ca sớm nên làm gì để quen đường?
Đi thử con đường đi làm vào ban ngày, ghi nhớ ổ gà, khúc cua, cổng xưởng. Nếu chỗ làm có xe đưa đón thì nên dùng trong thời gian đầu, hoặc đi chung với đồng nghiệp cùng dãy trọ. Kiểm tra đèn, phanh xe trước khi đi.
Sau ca đêm buồn ngủ mà phải chạy xe về thì làm sao?
Đừng cố chạy. Dừng lại ở chỗ sáng đèn, an toàn như quán nước, rửa mặt, nghỉ ít phút cho tỉnh. Nếu có thể, đi chung với đồng nghiệp hoặc nhờ người nhà đón. Nhiều tai nạn xảy ra khi người lái tưởng gần tới nhà nên cố đi tiếp.