Phú Hòa Đông có nhiều người lao động từ các tỉnh miền Tây, miền Trung, miền Bắc đến ở trọ, làm việc ở các xưởng trong xã, các khu công nghiệp của vùng Củ Chi cũ hay bên kia sông Sài Gòn. Họ sống trong những dãy phòng trọ dọc tỉnh lộ và đường liên ấp, có người ở vài tháng, có người ở chục năm, lấy vợ lấy chồng người địa phương và coi xã là quê thứ hai.
Bài này nói về chuyện sống cùng nhau: người ở trọ và người địa phương nhìn nhau thế nào, những va chạm hay gặp, cách hoà vào nếp ấp, và những điều người mới đến nên biết để cuộc sống xa nhà nhẹ nhàng hơn. Chuyện chọn phòng, giá thuê, hợp đồng, điện nước là phần của mục sống ở Phú Hòa Đông; thủ tục đăng ký cư trú có bài riêng ở mục thủ tục hành chính.
Ai đến ở trọ và vì sao chọn Phú Hòa Đông
Người ở trọ trong xã phần lớn là công nhân trẻ, độc thân hoặc mới lập gia đình, từ những tỉnh có nhiều người đi làm xa. Có người theo anh chị, bà con lên trước giới thiệu việc; có người tự tìm qua tin tuyển dụng của các xưởng. Một phần là thợ xây, thợ hồ theo công trình, tài xế xe tải, người làm thuê cho các trại bò, vườn rau. Cũng có những gia đình cả vợ chồng và con nhỏ ở chung một phòng trọ.
Lý do họ chọn Phú Hòa Đông thay vì ở sát khu công nghiệp thường là giá phòng mềm hơn, không khí thoáng hơn, đường đi làm vẫn trong tầm xe máy hoặc có xe đưa rước của công ty. Người làm ở các nhà máy bên kia sông có khi chọn ở bên này vì đi qua cầu không quá xa. Một số người đã ở lâu năm còn nói đơn giản: ở đây giống quê, có ruộng, có vườn, chiều ra đường thấy cánh đồng.
Từ phía người địa phương, cho thuê trọ là nguồn thu nhập quan trọng của nhiều gia đình có đất mặt lộ. Một dãy phòng trọ có thể giúp một nhà nuôi con ăn học, bù lại khi đàn bò không còn lời. Vì vậy, quan hệ giữa chủ trọ và người thuê không chỉ là chuyện tiền bạc mà còn là quan hệ hàng xóm hằng ngày.
Một ngày ở khu trọ
Khu trọ thức dậy sớm nhất là những dãy có người làm ca sáng. Năm giờ, đèn các phòng bật sáng, tiếng nước chảy, tiếng xe máy nổ máy. Sáu giờ, dãy trọ vắng hẳn, chỉ còn người làm ca đêm vừa về đang ngủ, vài phụ nữ ở nhà giữ con nhỏ, quần áo phơi kín dây trước cửa. Buổi trưa yên tĩnh, ai ở nhà thì nấu cơm, xem điện thoại. Chiều tối, khu trọ đông nhất: người tan ca về tắm giặt, nấu ăn, trẻ con chạy chơi ngoài sân.
Bữa cơm ở khu trọ mang theo khẩu vị của quê nhà: nồi canh chua miền Tây, đĩa cá kho mặn miền Trung, bát canh rau muống miền Bắc. Mấy phòng cùng quê hay góp gạo nấu chung, cuối tuần góp tiền mua con gà, ít bia ngồi với nhau. Chợ xã và các tiệm tạp hoá dọc lộ dần có thêm những món mà người địa phương trước kia ít bán, như mắm của từng vùng, rau từ quê gửi lên, phục vụ chính lớp khách này.
Cuối tuần, người ở trọ đi chợ, giặt đồ, dẫn con đi chơi, có người tranh thủ làm thêm. Những dịp lễ dài, một phần về quê, một phần ở lại vì tăng ca hoặc tiết kiệm tiền xe. Tết là lúc khu trọ vắng nhất và cũng buồn nhất với ai không về được.
Ở những dãy trọ có nhiều người cùng một tỉnh, dần hình thành nhóm đồng hương: báo nhau chỗ tuyển người, góp tiền giúp khi có người ốm hay nhà ở quê gặp chuyện, rủ nhau đi xe về quê dịp lễ cho đỡ tốn. Nhóm đồng hương là chỗ dựa lớn với người mới lên, nhưng nếu chỉ quanh quẩn trong nhóm, người ở trọ cũng dễ sống tách khỏi xóm ấp xung quanh suốt nhiều năm.
Những va chạm hay gặp giữa khu trọ và xóm cũ
Tiếng ồn giờ khuya. Người làm ca về muộn, nhóm bạn ngồi nhậu cuối tuần, loa nghe nhạc mở lớn: xóm cũ quen ngủ sớm thấy khó chịu. Ngược lại, người làm ca đêm ngủ ban ngày lại than tiếng máy cắt cỏ, loa đám tiệc. Hai bên đều cần giữ giờ yên tĩnh của nhau.
Rác và nước thải. Dãy trọ đông người mà thiếu chỗ đổ rác, rác dễ bị vứt ra bờ kênh, góc ruộng, làm người làm nông bức xúc. Chủ trọ cần bố trí thùng rác, hợp đồng thu gom; người ở trọ cần đổ đúng chỗ, đúng giờ.
Xe cộ chiếm đường. Giờ tan ca, xe máy đậu tràn ra đường liên ấp trước dãy trọ, xe đưa rước đỗ lại đón người, gây kẹt cho xe chở sữa, xe rau. Sắp xếp chỗ để xe trong khuôn viên trọ giúp giảm hẳn chuyện này.
Định kiến hai chiều. Có người địa phương nghĩ người ở trọ “đến rồi đi”, không gắn bó; có người ở trọ thấy mình bị nhìn như người ngoài. Định kiến thường mất đi khi hai bên có dịp làm chung một việc: góp tay đám tiệc, dọn đường, cùng đi họp tổ.
Hoà vào nếp ấp: những việc nhỏ có tác dụng lớn
Người ở trọ không bắt buộc tham gia các sinh hoạt của ấp, nhưng những ai hoà vào được thì cuộc sống dễ chịu hơn rõ rệt. Việc đơn giản nhất là chào hỏi hàng xóm xung quanh dãy trọ, nhớ tên chủ tiệm tạp hoá, tiệm sửa xe gần nhà. Khi xóm có đám giỗ, đám cưới, đám tang và người ở trọ được mời, đến dự một lát, góp chút quà, phụ một tay bưng bê là đủ để người ta nhớ mặt.
Ngày cúng đình, ngày ra quân dọn vệ sinh đường làng, buổi họp tổ dân cư, người ở trọ có thể tham gia như mọi người dân trong ấp. Nhiều trưởng ấp, tổ trưởng chủ động mời đại diện các dãy trọ dự họp để nghe ý kiến về đèn đường, an ninh, rác thải. Đó là dịp để tiếng nói của người ở trọ được lắng nghe, chứ không chỉ chủ trọ nói thay.
Ở lâu, nhiều người ở trọ đã thành người của xã: lấy vợ, lấy chồng người địa phương, mua đất cất nhà, con cái học ở trường trong xã, gọi chủ trọ cũ là cô chú. Câu chuyện của họ cho thấy ranh giới giữa “người ở trọ” và “người địa phương” ở một xã ven đô như Phú Hòa Đông mềm hơn nhiều so với tưởng tượng.
Những việc nên làm khi mới đến ở trọ trong xã
Danh sách sau dành cho người lần đầu đến Phú Hòa Đông ở trọ, giúp ổn định cuộc sống và tránh những rắc rối không đáng có trong mấy tuần đầu:
- Hỏi chủ trọ về nội quy: giờ đóng cổng, chỗ để xe, chỗ đổ rác, cách tính điện nước, có cho nấu ăn, nuôi thú cưng không.
- Đăng ký tạm trú theo quy định hiện hành; chủ trọ thường hướng dẫn hoặc làm giúp, nếu không thì hỏi công an xã hoặc tìm trên Cổng dịch vụ công.
- Làm quen với tổ trưởng tổ dân cư hoặc trưởng ấp nơi dãy trọ nằm, để biết thông báo của ấp và có người hỏi khi cần.
- Tìm hiểu đường đi làm vào giờ cao điểm, đoạn nào hay ngập khi mưa lớn, đoạn nào nhiều xe tải, đi thử một lần trước ngày đi làm.
- Ghi lại nơi khám bệnh gần nhất, nhà thuốc, chợ, tiệm tạp hoá; khi cần cấp cứu, liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
- Nếu có con nhỏ, hỏi sớm về trường mầm non, tiểu học trong xã và giấy tờ cần chuẩn bị để xin học cho con theo nơi cư trú.
Những việc này không mất nhiều thời gian, nhưng làm sớm giúp bạn tránh cảnh lúng túng khi bị ốm, khi con cần đi học hay khi có việc cần giấy xác nhận cư trú.
Con của người ở trọ và chuyện đi học
Nhiều gia đình công nhân đưa con theo lên ở cùng, thay vì gửi về quê cho ông bà. Trẻ lớn lên trong khu trọ, học mầm non và tiểu học ở các trường trong xã, chơi với con của chủ trọ và hàng xóm. Đối với trẻ, ranh giới “người ở trọ” gần như không tồn tại; chúng nói giọng pha lẫn giữa giọng quê cha mẹ và giọng Củ Chi.
Khó khăn lớn nhất của các gia đình này là giờ giấc: cha mẹ làm ca, ai đưa đón con, ai trông con sau giờ học. Một số nhà gửi con cho người hàng xóm trông thêm vài giờ, một số nhờ bà con cùng quê ở chung dãy trọ. Những nhóm trông trẻ tự phát như vậy cần được cân nhắc kỹ về an toàn; gia đình nên chọn người tin cậy, nơi trông trẻ có không gian an toàn, tránh xa mương nước và đường lớn.
Việc xin học cho con theo nơi tạm trú, hồ sơ cần những gì, hạn nộp lúc nào thay đổi theo từng năm học và theo quy định của thành phố. Phụ huynh nên hỏi trực tiếp nhà trường hoặc bộ phận văn hoá xã hội của xã từ sớm, ít nhất vài tháng trước năm học mới.
Chủ trọ và người thuê: hơn một hợp đồng
Ở các khu trọ trong xã, chủ trọ phần lớn là người địa phương sống ngay cạnh dãy phòng, không phải công ty quản lý từ xa. Điều đó khiến quan hệ hai bên gần gũi hơn ở nội đô: chủ trọ biết mặt từng người thuê, biết ai làm ca nào, nhà nào có con nhỏ. Có chủ trọ cho người thuê nợ tiền phòng vài tuần khi xưởng chậm lương, cho mượn xe chở người ốm đi khám, mời cả dãy trọ ăn cỗ ngày giỗ. Cũng có chủ trọ khắt khe, ít nói chuyện, chỉ gặp ngày thu tiền.
Người thuê lâu năm thường chọn ở lại vì chủ trọ tốt chứ không vì phòng đẹp. Một chủ trọ giữ cổng an toàn, sửa điện nước kịp thời, nói chuyện thẳng thắn khi có vấn đề là thứ người ở trọ quý hơn vài chục nghìn chênh lệch tiền phòng. Ngược lại, người thuê giữ phòng sạch, đóng tiền đúng hạn, báo trước khi chuyển đi là người mà chủ trọ nào cũng muốn giữ.
Khi có mâu thuẫn, ví dụ chuyện tiền cọc, tiền điện tính sai hay hư hỏng trong phòng, cách giải quyết êm nhất vẫn là nói chuyện trực tiếp, có giấy tờ ghi rõ từ đầu. Nếu không được, có thể nhờ tổ trưởng, trưởng ấp hoặc tổ hoà giải của xã đứng ra.
Câu hỏi thường gặp
Ở trọ tại Phú Hòa Đông có phải đăng ký tạm trú không?
Có. Người đến ở trọ cần đăng ký tạm trú theo quy định hiện hành về cư trú. Chủ trọ thường hướng dẫn hoặc làm giúp; nếu chưa rõ, bạn hỏi công an xã Phú Hòa Đông hoặc làm qua Cổng dịch vụ công. Xem thêm bài trong mục thủ tục hành chính.
Người ở trọ có được đi họp tổ, họp ấp không?
Được. Người đang cư trú trên địa bàn có thể dự các buổi họp tổ dân cư, họp ấp và các hoạt động chung. Nhiều trưởng ấp mời đại diện các dãy trọ để nghe ý kiến về an ninh, đèn đường, rác thải trong khu vực.
Hàng xóm phàn nàn khu trọ ồn ào thì nên làm gì?
Nên nghe và điều chỉnh: giảm âm lượng, kết thúc tụ tập trước giờ khuya, nhắc người cùng dãy trọ. Chủ trọ có thể đưa giờ yên tĩnh vào nội quy. Nếu có hiểu lầm, nhờ tổ trưởng hoặc trưởng ấp đứng ra nói chuyện giữa hai bên.
Con công nhân ở trọ có được học trường trong xã không?
Thường được xét tuyển theo nơi cư trú, gồm cả tạm trú, nhưng điều kiện cụ thể do quy định tuyển sinh của thành phố từng năm học. Phụ huynh nên hỏi nhà trường hoặc UBND xã từ sớm để chuẩn bị đủ giấy tờ cho con.
Tết không về quê thì ở khu trọ có buồn không?
Khu trọ dịp Tết vắng hơn hẳn. Nhiều người ở lại góp tiền nấu chung bữa tất niên, đi chùa, đi chơi các điểm gần như ven sông Sài Gòn. Có chủ trọ, đoàn thể ở xã tổ chức tặng quà, gặp mặt người lao động không về quê ăn Tết.
Người ở trọ lâu năm muốn mua đất cất nhà ở xã cần lưu ý gì?
Nên kiểm tra kỹ giấy tờ đất, quy hoạch, đường vào, nguồn nước và hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ của UBND xã trước khi đặt cọc. Không mua đất chưa rõ pháp lý hay chỉ có giấy tay. Mục thủ tục hành chính có bài về nguyên tắc chung.