Từ ngày 1/7/2025, xã Phú Hòa Đông mới của TP Hồ Chí Minh được lập từ ba xã cũ của huyện Củ Chi: Phú Hòa Đông, Tân Thạnh Đông và Tân Thạnh Tây. Cùng lúc, TP Hồ Chí Minh không còn cấp huyện; chính quyền xã làm việc trực tiếp với thành phố. Huyện Củ Chi cũ với 21 đơn vị cấp xã được sắp xếp lại thành 7 xã, và Phú Hòa Đông là xã nằm ở phía đông, ôm theo sông Sài Gòn.
Với người dân, câu hỏi thực tế không phải là bản đồ mới vẽ thế nào, mà là: nhà mình bây giờ thuộc xã nào, làm giấy tờ ở đâu, địa chỉ ghi ra sao, và những gì đã có có phải làm lại không. Bài này đi qua bức tranh chung của cả vùng Củ Chi cũ, đặt xã Phú Hòa Đông vào đó, rồi tách rõ những gì đã thay đổi và những gì giữ nguyên. Chi tiết thủ tục từng loại giấy tờ có bài riêng ở mục thủ tục hành chính của trang.
Bối cảnh: TP Hồ Chí Minh bỏ cấp huyện và mở rộng địa giới
Đợt sắp xếp năm 2025 không chỉ diễn ra ở Củ Chi. Trên cả nước, số tỉnh thành giảm còn 34, cấp huyện được bỏ, nhiều xã phường được nhập lại. TP Hồ Chí Minh mới gồm TP Hồ Chí Minh cũ, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, với 168 đơn vị cấp xã. Như vậy, vùng Thủ Dầu Một bên kia sông Sài Gòn, nơi người Phú Hòa Đông vẫn sang chợ, sang làm, nay cũng là một phần của cùng một thành phố. Với một xã vốn nằm ở rìa thành phố cũ, việc thành phố mở rộng sang bờ bên kia khiến Phú Hòa Đông về vị trí địa lý trở thành vùng nằm giữa hơn là vùng nằm rìa.
Bỏ cấp huyện nghĩa là không còn Ủy ban nhân dân huyện Củ Chi làm cầu nối giữa xã và thành phố. Những việc trước đây phải lên huyện, như một số loại giấy tờ đất đai, hộ tịch, cấp phép, nay được chuyển về xã hoặc lên các cơ quan cấp thành phố, tùy từng loại việc. Cách phân chia cụ thể do quy định hiện hành quyết định và có thể còn được điều chỉnh, nên người dân nên hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận hồ sơ trước khi đi.
Đối với một xã ngoại thành vốn quen việc "lên huyện" làm giấy tờ ở khu trung tâm Củ Chi cũ, đây là thay đổi lớn về thói quen. Khu trung tâm ấy, tức thị trấn Củ Chi cũ, bây giờ thuộc xã Tân An Hội mới, là một xã ngang cấp với Phú Hòa Đông.
Bảy xã mới từ huyện Củ Chi cũ
Theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính áp dụng từ 1/7/2025, 20 xã và thị trấn Củ Chi của huyện Củ Chi cũ được gộp thành 7 xã như sau. Biết bảng này giúp bạn hiểu người quen ở xã nào, và vì sao một số tên quen thuộc như "thị trấn Củ Chi" không còn trên giấy tờ.
| Xã mới | Gồm các đơn vị cũ |
|---|---|
| Phú Hòa Đông | Phú Hòa Đông, Tân Thạnh Đông, Tân Thạnh Tây |
| Tân An Hội | Thị trấn Củ Chi, Phước Hiệp, Tân An Hội |
| Củ Chi | Phước Vĩnh An, Tân Phú Trung, Tân Thông Hội |
| An Nhơn Tây | An Nhơn Tây, An Phú, Phú Mỹ Hưng |
| Nhuận Đức | Nhuận Đức, Phạm Văn Cội, Trung Lập Hạ |
| Thái Mỹ | Thái Mỹ, Phước Thạnh, Trung Lập Thượng |
| Bình Mỹ | Bình Mỹ, Hòa Phú, Trung An |
Hai điểm hay gây bất ngờ: xã Củ Chi mới không chứa thị trấn Củ Chi cũ, mà được lập từ ba xã phía nam; còn thị trấn Củ Chi cũ thuộc xã Tân An Hội. Ngoài ra, hai khu di tích địa đạo nổi tiếng Bến Dược và Bến Đình nằm ở xã An Nhơn Tây và xã Nhuận Đức, không thuộc Phú Hòa Đông.
Xã Phú Hòa Đông mới nằm ở đâu trong vùng Củ Chi cũ
Phú Hòa Đông mới chiếm phần phía đông của vùng Củ Chi cũ, với sông Sài Gòn làm ranh phía đông. Bên kia sông là vùng Thủ Dầu Một và Bến Cát của Bình Dương cũ, nay cũng thuộc TP Hồ Chí Minh. Phía bắc là xã An Nhơn Tây mới, nơi có khu địa đạo Bến Dược. Phía nam, xuôi theo sông, là vùng Trung An, Hòa Phú cũ, nay thuộc xã Bình Mỹ. Phía tây là những xã có khu trung tâm Củ Chi cũ.
Ranh giới chính xác giữa các xã mới, đặc biệt ở những đoạn không có sông rạch, nên được kiểm trên bản đồ hành chính chính thức hoặc hỏi ủy ban xã. Bài này chỉ mô tả vị trí tương đối để bạn hình dung. Một điểm thực tế: những nhà ở sát ranh các xã cũ trước kia đôi khi bị ghi nhầm xã trên giấy tờ; sau sáp nhập, chuyện này có thể lộ ra khi cập nhật địa chỉ, và nên được xử lý sớm.
Về cảnh quan, xã mới gồm cả vùng ven sông nhiều vườn cây, bãi bồi và vùng ruộng đất phía trong, nơi có nhiều trại bò sữa, ruộng rau, cùng những con đường đang mọc lên xưởng, kho và dãy nhà trọ. Một xã như vậy rộng hơn hẳn từng xã cũ, nên quãng đường từ nhà ra trụ sở xã có thể xa hơn với một số ấp.
Hai bờ sông Sài Gòn chung một thành phố
Một hệ quả ít được nhắc của đợt sắp xếp năm 2025 là sông Sài Gòn trước Phú Hòa Đông không còn là ranh giữa hai tỉnh. Trước đây, đi qua cầu Phú Cường sang Thủ Dầu Một là sang tỉnh Bình Dương, với những thủ tục, những cơ quan, những quy định riêng của tỉnh bạn. Từ 7/2025, hai bờ sông cùng thuộc TP Hồ Chí Minh; phường Thủ Dầu Một và các phường lân cận bên kia sông là đơn vị cùng thành phố với xã Phú Hòa Đông.
Với người dân, thay đổi này chủ yếu nằm trên giấy. Người Phú Hòa Đông vẫn sang chợ, sang bệnh viện, sang các khu công nghiệp bên kia sông như trước. Nhưng một số việc có thể trở nên đơn giản hơn, ví dụ những thủ tục trước kia phải làm theo kiểu "khác tỉnh", hoặc việc lựa chọn trường học, cơ sở khám bệnh trong phạm vi cùng thành phố. Mức độ thay đổi cụ thể tùy từng ngành và quy định hiện hành, nên vẫn cần hỏi nơi tiếp nhận.
Về mặt lịch sử, đây là một vòng tròn thú vị. Trước năm 1975, vùng phía đông Củ Chi có giai đoạn thuộc cùng tỉnh Bình Dương với Thủ Dầu Một; sau 1975, sông lại thành ranh giữa TP Hồ Chí Minh và tỉnh Sông Bé, rồi tỉnh Bình Dương; và từ 2025 hai bờ lại chung một đơn vị. Bài về quận Phú Hòa xưa trong mục này kể kỹ hơn về giai đoạn trước 1975.
Những gì thay đổi với người dân
Tên xã trên địa chỉ. Người ở Tân Thạnh Đông và Tân Thạnh Tây cũ nay ghi xã Phú Hòa Đông. Người ở Phú Hòa Đông cũ thì tên xã giữ nguyên nhưng phạm vi xã đã rộng hơn.
Không còn chữ "huyện Củ Chi". Địa chỉ mới ghi thẳng từ xã lên TP Hồ Chí Minh. Nhiều người vẫn quen thêm "Củ Chi" cho dễ hiểu, nhưng trên giấy tờ chính thức cấp huyện không còn.
Nơi tiếp nhận hồ sơ. Các việc trước đây làm ở xã cũ được tập trung về xã mới; một số việc trước đây làm ở huyện được phân về xã hoặc cơ quan cấp thành phố. Nên hỏi trước loại việc mình cần làm thuộc nơi nào.
Cách tổ chức ấp. Ấp, khu dân cư có thể được giữ, đánh số lại hoặc nhập; điều này ảnh hưởng trực tiếp tới dòng đầu tiên của địa chỉ. Theo dõi thông báo của xã và trưởng ấp.
Con dấu, biểu mẫu và tên gọi cơ quan. Tên ủy ban, tên công an xã, tên trạm y tế, tên trường trên biểu mẫu và con dấu dần được đổi theo đơn vị mới. Giấy xác nhận do xã cũ cấp trước 7/2025 vẫn được xem là giấy tờ đã cấp hợp lệ; giấy mới thì mang tên xã mới.
Thói quen đi lại. Người dân vốn quen lên trung tâm huyện để làm giấy tờ, nay có thể phải đến trụ sở xã mới hoặc điểm tiếp nhận được chỉ định. Kiểm tra địa điểm trước khi đi để tránh mất một buổi.
Những gì giữ nguyên
Đất đai, nhà cửa và quyền của người dân. Việc đổi tên đơn vị hành chính không làm thay đổi quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà hay các nghĩa vụ đã xác lập trước đó.
Giá trị của giấy tờ đã cấp. Về nguyên tắc, giấy tờ cấp trước 7/2025 vẫn có giá trị; việc cập nhật địa chỉ làm khi người dân có nhu cầu hoặc khi làm thủ tục mới, theo hướng dẫn của cơ quan chức năng.
Con đường, chợ, trường, cánh đồng. Không có gì dịch chuyển trên mặt đất. Con đường vẫn là con đường, chợ vẫn họp ở chỗ cũ; chỉ có cách gọi tên đơn vị trên giấy là khác.
Quan hệ láng giềng và nếp sống. Đình làng, đám tiệc, họ hàng vẫn theo ranh giới của đời sống chứ không theo ranh xã mới. Nhiều sinh hoạt cộng đồng có thể vẫn tổ chức theo phạm vi xã cũ một thời gian dài.
Việc nên làm trong năm đầu sau sáp nhập
Không cần vội vàng đổi tất cả giấy tờ, nhưng có vài việc nên làm sớm để tránh trục trặc về sau.
- Hỏi trưởng ấp hoặc xã địa chỉ chính xác mới của nhà mình, gồm cả tên ấp hoặc khu dân cư nếu có thay đổi.
- Kiểm tra thông tin cư trú trên ứng dụng định danh điện tử xem địa chỉ đã được cập nhật theo đơn vị mới chưa.
- Ghi lại địa chỉ cũ và địa chỉ mới cạnh nhau, giữ cùng bộ giấy tờ gia đình để tiện đối chiếu khi cần.
- Nếu đang kinh doanh, kiểm tra hướng dẫn của cơ quan đăng ký kinh doanh và thuế về việc cập nhật địa chỉ trụ sở.
- Với giao dịch đất đai sắp tới, hỏi trước cơ quan đăng ký đất đai về cách ghi địa chỉ trong hợp đồng và hồ sơ.
- Báo địa chỉ mới cho ngân hàng, nơi làm việc, nhà trường của con khi các nơi đó yêu cầu.
Những việc trên đều nên làm theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan chức năng, vì quy định chi tiết có thể còn được điều chỉnh trong thời gian đầu thực hiện mô hình chính quyền hai cấp.
Câu hỏi thường gặp
Xã Phú Hòa Đông mới có lớn hơn xã cũ nhiều không?
Có, vì xã mới gồm ba xã cũ gộp lại. Diện tích và dân số cụ thể nên xem trong công bố chính thức của TP Hồ Chí Minh, vì các con số trên mạng đôi khi lấy từ những thời điểm khác nhau. Điều chắc chắn là xã mới bao trùm cả vùng ven sông lẫn vùng ruộng đất phía trong.
Địa đạo Củ Chi có nằm trong xã Phú Hòa Đông không?
Không. Khu địa đạo Bến Dược thuộc xã An Nhơn Tây mới, khu Bến Đình thuộc xã Nhuận Đức mới. Phú Hòa Đông là xã láng giềng ở phía nam vùng địa đạo, nên đi từ Phú Hòa Đông lên đó không xa.
Thị trấn Củ Chi cũ bây giờ thuộc xã nào?
Thị trấn Củ Chi cũ cùng với xã Phước Hiệp và xã Tân An Hội cũ được hợp thành xã Tân An Hội mới. Xã mang tên Củ Chi hiện nay lại được lập từ Phước Vĩnh An, Tân Phú Trung và Tân Thông Hội, nên rất dễ nhầm.
Có phải đổi căn cước công dân vì địa chỉ đổi tên không?
Theo hướng dẫn chung khi sắp xếp đơn vị hành chính, người dân không bắt buộc đổi căn cước chỉ vì tên đơn vị thay đổi; dữ liệu cư trú được cập nhật trên hệ thống. Khi có nhu cầu cấp đổi, bạn làm theo thủ tục hiện hành. Nên kiểm tra lại quy định mới nhất ở nơi tiếp nhận.
Sau sáp nhập, Phú Hòa Đông có còn là vùng nông thôn không?
Về hình thức, đây vẫn là một xã của TP Hồ Chí Minh với nhiều đất nông nghiệp, trại bò, ruộng rau và vườn cây. Song song đó, xưởng, kho và nhà trọ đang mọc lên dọc các trục đường. Sáp nhập không tự biến xã thành phường; việc lên phường phụ thuộc tiêu chí đô thị và quyết định riêng.
Muốn biết chính xác nhà mình thuộc ấp nào sau sáp nhập thì hỏi ai?
Người nắm rõ nhất là trưởng ấp hoặc cán bộ phụ trách địa bàn của xã. Bạn cũng có thể đối chiếu thông tin cư trú trên ứng dụng định danh điện tử. Nếu hai nguồn lệch nhau, nên đến ủy ban xã để được hướng dẫn điều chỉnh.