Ở Phú Hòa Đông, buổi sáng mới là lúc đẹp nhất để ngắm sông Sài Gòn: xã nằm bờ tây, nên mặt trời mọc lên từ phía bờ Thủ Dầu Một và chiếu thẳng xuống mặt nước trước mắt bạn. Buổi chiều thì ngược lại: mặt trời lặn sau lưng, phía đồng ruộng, còn mặt sông và bờ bên kia được nắng xiên nhuộm vàng. Cả hai đều đẹp, nhưng đẹp theo hai kiểu khác nhau, và chọn sai giờ là nhìn thấy một mặt sông xám ngược sáng.
Nắm được chuyện hướng nắng, bạn sẽ biết nên đứng ở đâu, đi lúc mấy giờ, và vì sao người địa phương hay ra bờ sông buổi sớm hơn buổi chiều. Dưới đây là cách đọc hướng nắng, con nước và thời tiết để có một buổi ngắm sông trọn vẹn, cùng những điều cần tránh ở mép bờ đang sạt lở.
Hướng nắng trên khúc sông phía đông xã
Sông Sài Gòn chảy qua phía đông vùng Củ Chi cũ theo hướng đại khái từ bắc xuống nam, uốn lượn nhiều khúc. Phú Hòa Đông ở bờ tây, Thủ Dầu Một ở bờ đông. Khi bạn đứng ở mép bờ phía xã nhìn ra sông, mặt bạn hướng về phía đông, tức là hướng mặt trời mọc. Vì vậy buổi sớm bạn thấy cả mặt trời, bầu trời đổi màu và vệt sáng trải dài trên mặt nước.
Buổi chiều, mặt trời lặn phía sau lưng bạn, sau những hàng cây và ruộng rau. Bạn sẽ không thấy mặt trời chạm mặt sông, nhưng lại thấy thứ mà người chụp ảnh rất thích: ánh nắng xiên màu vàng cam chiếu lên bờ bên kia, lên mặt nước gợn và lên những chiếc ghe chạy ngang. Bóng của bờ tre phía bạn đổ dài ra sông khi nắng thấp dần.
Vì sông uốn khúc nên ở một vài đoạn hướng nhìn lệch sang đông bắc hay đông nam, mặt trời sẽ mọc chếch sang một bên. Trước khi đi, mở ứng dụng bản đồ, xem khúc sông bạn định ra chạy theo hướng nào, rồi đối chiếu với hướng mặt trời mọc trong tháng đó. Mùa hè mặt trời mọc lệch về phía bắc nhiều hơn, mùa đông lệch về phía nam.
Buổi sớm hay buổi chiều: so nhanh
Hai buổi cho hai trải nghiệm khác hẳn nhau. Bảng dưới giúp bạn chọn theo việc mình muốn làm.
| Yếu tố | Buổi sớm (khoảng 5 giờ 30 – 7 giờ) | Buổi chiều (khoảng 16 giờ 30 – 18 giờ) |
|---|---|---|
| Mặt trời | Mọc phía bờ Thủ Dầu Một, thấy rõ trên mặt nước | Lặn sau lưng, phía đồng ruộng |
| Ánh sáng trên mặt sông | Ngược sáng, màu trời phản chiếu, có vệt nắng | Thuận sáng, bờ bên kia và ghe được nắng xiên |
| Không khí | Mát, có khi có sương mỏng trên mặt sông mùa khô | Nóng hơn, có gió sông khi chiều xuống |
| Người và xe trên đường | Vắng, người đi chợ, xe chở sữa | Đông hơn, giờ tan ca xưởng, xe tải |
| Muỗi | Ít hơn khi trời sáng hẳn | Nhiều khi gần chạng vạng ở bờ tre |
| Đường về | Trời sáng dần, an toàn | Phải về trước khi tối hẳn vì đường quê ít đèn |
Người mới đi lần đầu nên chọn buổi chiều để làm quen đường, ghi nhớ chỗ ra bờ sông an toàn, rồi lần sau quay lại buổi sớm. Đi buổi sớm vào chỗ lạ khi trời còn tối là cách dễ lạc vào đường đất cụt nhất.
Con nước làm thay đổi cảnh như thế nào
Sông Sài Gòn ở đoạn này vẫn chịu ảnh hưởng của thuỷ triều từ biển, theo chế độ bán nhật triều không đều: mỗi ngày nước lên xuống hai lần, hai lần nước lớn trong ngày không cao bằng nhau. Ngoài ra, lượng nước xả từ hồ Dầu Tiếng ở thượng nguồn và mưa trên lưu vực cũng làm mực nước thay đổi theo mùa. Người sống ven sông quen gọi đơn giản là nước lớn và nước ròng.
Lúc nước lớn, mặt sông rộng và đầy, nước lấn lên sát chân bờ tre, lục bình dạt vào mép bờ hoặc đứng gần như yên một chỗ. Cảnh lúc này mềm, mặt nước phản chiếu trời rõ hơn. Lúc nước ròng, bãi bùn lộ ra dưới chân bờ, có khi thấy rễ cây và bờ đất nứt, lục bình trôi nhanh về phía hạ lưu. Cảnh thô hơn nhưng có chiều sâu, và đây cũng là lúc bờ dễ sạt nhất.
Muốn biết hôm đó nước lớn lúc mấy giờ, bạn có thể tra lịch thuỷ triều trạm gần nhất trên các trang khí tượng thuỷ văn, hoặc đơn giản là hỏi người dân ven sông. Người địa phương thường nhớ theo ngày âm lịch: những ngày quanh mùng một và rằm, nước lên cao hơn; những tháng cuối năm âm lịch thường có triều cường. Đừng dựa vào một con số giờ cố định, vì giờ nước lớn dịch đi mỗi ngày.
Chọn chỗ đứng ngắm sông an toàn
Chọn bờ cao, có nền đất chắc và cây lớn. Bờ có rễ tre, rễ cây lớn đan dày thường chắc hơn bờ đất trống. Đứng cách mép bờ vài bước chân, đủ để nhìn ra sông mà không đè trọng lượng lên phần đất sát nước.
Tránh mép bờ có vết nứt hay đất mới sụt. Vết nứt chạy song song với bờ sông là dấu hiệu đất sắp trượt xuống. Chỗ thấy cây nghiêng ra sông, rễ lộ trơ, đất mới lở màu tươi thì không đứng gần, dù cảnh ở đó đẹp đến đâu.
Ưu tiên chỗ có người dân hay ra. Một lối mòn có dấu chân, một khoảng đất người dân dùng để giặt giũ hay câu cá là chỗ đã được thử thách qua nhiều mùa nước. Hỏi người gần đó xem chỗ này có an toàn không là cách nhanh nhất.
Không đi ra bãi bùn lúc nước ròng. Bãi bùn lộ ra trông chắc nhưng có chỗ lún sâu. Nước lên lại nhanh hơn bạn tưởng, và bùn giữ chân rất chặt. Đây không phải chỗ để chụp ảnh hay cho trẻ chơi.
Không trèo lên kè, cọc hay ghe neo của người khác. Kè và cọc ven sông thường trơn rêu; ghe neo là tài sản của người ta và không chịu được người lạ trèo lên. Nhìn từ bờ là đủ.
Thời tiết và mùa: khi nào trời đẹp nhất
Mùa khô, từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, trời buổi sớm thường trong, ít mây, dễ thấy mặt trời mọc tròn. Những tháng đầu mùa khô có khi có sương mỏng đọng trên mặt sông và trên ruộng rau lúc rạng sáng, tan dần khi nắng lên. Đây là quãng thời gian người thích chụp ảnh hay về.
Mùa mưa, từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, buổi sáng nhiều hôm vẫn đẹp vì mưa ở vùng này thường đổ vào chiều tối. Mây nhiều làm bầu trời lúc bình minh có màu đậm và kịch tính hơn mùa khô. Buổi chiều mùa mưa thì khó đoán: một đám mây đen kéo tới từ phía tây có thể biến buổi ngắm hoàng hôn thành buổi trú mưa dưới mái hiên quán nước.
Một điều người mới hay quên: giông trên sông nguy hiểm hơn trong phố. Gió giật mạnh trên mặt nước trống, sét đánh vào chỗ cao và thoáng. Khi thấy mây đen dày, gió đổi hướng đột ngột hoặc nghe sấm gần, rời bờ sông ngay, vào nhà dân hoặc quán có mái chắc, không trú dưới cây cao đứng một mình.
Một buổi sớm ngắm sông, từng bước
Nếu bạn ở nội thành và muốn thấy mặt trời mọc trên sông Sài Gòn ở Phú Hòa Đông, một kế hoạch gọn có thể như sau:
- Hôm trước, xem trên bản đồ khúc sông định đến, đánh dấu đường vào bằng đường nhựa hoặc bê tông, tránh đường đất không rõ.
- Tra giờ mặt trời mọc trong ngày và trừ ra khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng cho chặng đường, tuỳ chỗ bạn xuất phát.
- Đi khi đường còn vắng, bật đèn xe, mặc áo có phản quang, chạy chậm qua các khúc cua đường làng.
- Đến nơi trước giờ mọc khoảng hai mươi phút, đậu xe chỗ không chắn lối, đi bộ ra bờ khi trời đã đủ sáng để nhìn rõ mặt đất.
- Ngắm sông trong khoảng nửa tiếng đầu khi màu trời đổi nhanh nhất, sau đó nắng lên gắt và cảnh phẳng dần.
- Ăn sáng ở quán trong xã, rồi tranh thủ chạy một vòng đường làng trước khi nắng gắt và xe tải nhiều lên.
Buổi chiều thì làm ngược lại: đến sớm hơn giờ lặn khoảng một tiếng để kịp thấy nắng xiên trên bờ bên kia, và rời bờ sông khi trời vừa nhá nhem.
Chụp mặt sông bằng điện thoại cho đúng sáng
Buổi sớm, khi chĩa máy về phía mặt trời đang lên, điện thoại thường tự đo sáng theo vùng trời sáng nhất và làm bờ tre, mặt nước gần thành một khối đen. Muốn giữ được chi tiết, chạm vào vùng mặt nước có màu trên màn hình để máy lấy nét và đo sáng ở đó, rồi kéo thanh độ sáng xuống một chút cho bầu trời không bị cháy trắng. Chế độ chụp dải tương phản rộng giúp cân giữa trời và bờ, nhưng nên tắt khi có ghe đang chạy vì dễ bị nhoè.
Buổi chiều, nắng chiếu từ sau lưng nên chụp dễ hơn. Thứ cần để ý là bóng của chính bạn đổ dài ra mép bờ khi nắng thấp; lùi lại hoặc đứng lệch sang bên cạnh một gốc cây để bóng không lọt vào khung. Lúc nắng vàng chiếu lên bờ Thủ Dầu Một chỉ kéo dài chừng hai mươi phút trước khi mặt trời khuất sau hàng cây phía đồng, nên chuẩn bị bố cục trước.
Một khung hình có tiền cảnh luôn đẹp hơn mặt sông trống: một nhánh tre chìa ra, một cụm lục bình ở mép bờ, mũi một chiếc xuồng neo. Giữ đường chân trời thẳng, đặt bờ bên kia ở khoảng một phần ba khung hình. Và nhớ rằng người dân ven sông đang sinh hoạt; chụp cảnh có người thì giữ ở xa, không chụp cận mặt khi họ chưa đồng ý.
Ngồi quán ven sông hay mang ghế ra bờ
Dọc phía đông vùng Củ Chi cũ có vài quán nước, quán ăn sân vườn mở ra hướng sông, phần lớn nhỏ và phục vụ khách quen trong vùng. Ngồi quán có cái lợi rõ ràng: có mái che khi trời đổ mưa, có nhà vệ sinh, có chỗ đậu xe, và chủ quán thường biết con nước hôm đó lên xuống thế nào. Cái giá là bạn ngồi đúng chỗ quán chọn, có khi góc nhìn bị hàng rào hay mái che che mất một phần.
Mang ghế xếp ra một khoảng bờ tự chọn cho bạn góc nhìn rộng và yên tĩnh hơn, nhưng mọi thứ phải tự lo: nước uống, chống muỗi, rác mang về, và tự đánh giá độ an toàn của bờ. Đất ven sông phần nhiều có chủ; nếu khoảng bờ bạn ưng nằm sau một nhà dân, hãy ghé hỏi một câu. Người ở đây phần lớn vui vẻ đồng ý, có khi còn chỉ cho chỗ ngồi đẹp hơn.
Dù chọn cách nào, giữ yên tĩnh là phép lịch sự chung. Buổi sớm ven sông là lúc người dân đi làm đồng, người già tập thể dục, ghe chở hàng chạy qua. Tiếng nhạc mở loa ngoài và tiếng nói lớn đi rất xa trên mặt nước.
Câu hỏi thường gặp
Ở Phú Hòa Đông có thấy mặt trời lặn trên sông không?
Phần lớn các khúc sông thì không, vì xã nằm ở bờ tây và mặt trời lặn phía sau lưng người đứng nhìn ra sông. Buổi chiều bạn sẽ thấy nắng xiên trên bờ Thủ Dầu Một và trên mặt nước. Muốn thấy mặt trời lặn chạm mặt sông thì phải sang bờ đông bên kia, nhìn ngược về phía Củ Chi.
Ngắm sông ở Phú Hòa Đông có cần trả tiền không?
Bờ sông là không gian tự nhiên, không có điểm bán vé nào. Tuy nhiên, nhiều lối ra bờ đi qua đất vườn của các hộ. Nếu đi qua đất có người, hãy hỏi xin phép; nếu ngồi ở quán ven sông thì gọi đồ uống là đủ phép lịch sự, không cần trả thêm gì.
Có nên đi ngắm bình minh một mình không?
Được, nhưng nên chọn chỗ đã biết đường từ trước, báo cho người thân lộ trình, và không đi đường đất ven sông khi trời còn tối. Mang điện thoại đầy pin, đèn pin nhỏ, và không đứng sát mép bờ. Nếu là lần đầu, đi cùng một người khác sẽ yên tâm hơn nhiều.
Sương trên sông Sài Gòn thường có vào lúc nào?
Sương mỏng hay xuất hiện vào những buổi rạng sáng trời quang, ít gió trong mùa khô, nhất là những tháng đầu mùa khi đêm mát và ngày nắng. Sương tan nhanh khi mặt trời lên cao, thường chỉ kéo dài trong nửa tiếng đầu buổi sáng, nên muốn thấy thì phải có mặt từ sớm.
Lục bình trên sông có ảnh hưởng gì tới người đi ngắm cảnh?
Lục bình làm cảnh sông sinh động, nhất là khi có hoa tím. Nhưng thảm lục bình dày che mất mặt nước thật bên dưới, trông như có thể bước lên được. Không bao giờ bước lên thảm lục bình hay để trẻ với tay ra vớt, vì bên dưới là nước sâu.