Đạp xe ở Phú Hòa Đông là đi trên những con đường liên ấp bê tông hoặc nhựa, chạy giữa ruộng rau, ruộng cỏ voi nuôi bò và các kênh tưới nhỏ, với vài đoạn ló ra gần sông Sài Gòn. Đường bằng phẳng, không có dốc đáng kể, hợp cả với người mới tập đạp đường dài. Cái khó không nằm ở địa hình mà ở nắng trên đồng trống, mặt đường đổi chất liệu liên tục, và những khung giờ đường làng đông xe chở sữa, xe tải ra vào xưởng.
Dưới đây là cách hình dung mạng đường của xã sau khi ba xã cũ nhập làm một, cách tự ghép một vòng đạp phù hợp sức mình, đọc mặt đường, và sống chung với xe tải trên đường quê. Bài không đưa ra tuyến cố định có tên đường từng đoạn, vì đường nhánh thay đổi theo từng đợt làm mới; thay vào đó là những nguyên tắc dùng được dù bạn rẽ vào ngả nào.
Hình dung mạng đường của xã
Xã Phú Hòa Đông mới trải dài từ vùng ruộng phía trong của Tân Thạnh Tây cũ ra tới bờ sông Sài Gòn ở phía Phú Hòa Đông cũ. Xương sống của mạng đường là vài trục tỉnh lộ chạy qua vùng phía đông Củ Chi cũ, trong đó có tỉnh lộ 8 dẫn về phía cầu Phú Cường sang Thủ Dầu Một và tỉnh lộ 15 chạy dọc hướng lên phía bắc. Đây là những đường đông xe, có xe tải và xe khách, không phải chỗ để đạp xe thong thả.
Từ các trục đó, đường liên ấp toả ra như những nhánh cây. Phần lớn đã được bê tông hoá hoặc trải nhựa, rộng vừa cho hai xe máy tránh nhau. Từ đường liên ấp lại có đường nhỏ hơn dẫn vào xóm, vào ruộng, có đoạn là đường đất đỏ hoặc đá cấp phối. Một số đường chạy dọc bờ kênh tưới, thẳng tắp và rất đẹp vào buổi sáng.
Cách đơn giản nhất để có vòng đạp hay là: dùng trục tỉnh lộ chỉ để đi vào và đi ra, còn phần đạp chính đặt trên đường liên ấp và đường bờ kênh. Nhìn bản đồ vệ tinh trước khi đi, bạn sẽ thấy rõ đâu là ruộng, đâu là kênh, đâu là cụm nhà xưởng mái tôn lớn mà nên tránh.
Ba kiểu vòng đạp theo sức
Không cần tuyến cố định, bạn có thể tự ghép vòng theo ba mức sau. Số cây số là tương đối, tuỳ ngả rẽ thực tế.
| Mức | Độ dài gợi ý | Nên đi qua | Thời gian |
|---|---|---|---|
| Nhẹ, cho người mới hoặc có trẻ lớn | Khoảng 10–15 km | Vài đường liên ấp giữa ruộng rau, một điểm dừng ở quán quê | Một buổi sáng thong thả |
| Vừa, cho người đạp đều | Khoảng 25–40 km | Đường bờ kênh, vùng trại bò Tân Thạnh Đông cũ, một khúc ra gần sông | Ba đến bốn tiếng có nghỉ |
| Dài, ghép liên vùng | Trên 50 km | Nối với các xã lân cận của vùng Củ Chi cũ hoặc vòng qua cầu sang Thủ Dầu Một | Gần trọn buổi, phải xuất phát rất sớm |
Với mức dài, phần đi qua cầu và trục tỉnh lộ chiếm tỷ lệ lớn, nghĩa là phải chia đường với xe tải nhiều hơn. Người không quen đạp đường đông xe nên bắt đầu từ mức nhẹ và vừa, làm quen mạng đường làng trước.
Đọc mặt đường làng
Bê tông có khe co giãn. Đường bê tông liên ấp thường đổ từng tấm, giữa các tấm có khe. Đạp nhanh qua những khe này liên tục làm xe rung và mỏi tay. Lốp hơi to và bơm vừa phải dễ chịu hơn lốp xe đua bơm căng.
Nhựa mới và nhựa vá. Đường nhựa mới êm nhưng có đoạn vá chằng chịt, chỗ lồi chỗ lõm sau mùa mưa. Ổ gà đầy nước sau mưa không cho biết sâu bao nhiêu; vòng tránh thay vì đạp thẳng qua.
Đất đỏ, đá cấp phối. Đường đất khô thì đạp được nhưng bụi, đặc biệt khi có xe tải chạy qua. Mùa mưa đường đất thành bùn trơn, xe đạp lốp nhỏ dễ trượt. Nếu bản đồ dẫn vào đường đất trong mùa mưa, chọn đường vòng.
Rơm, cỏ, phân bò trên đường. Gần vùng nuôi bò, mặt đường thỉnh thoảng có cỏ rơi từ xe chở cỏ hay vết phân bò. Không nguy hiểm nhưng trơn khi ướt. Đạp chậm qua khúc cua có vết bánh xe trộn bùn.
Mép đường sát kênh. Nhiều đường bờ kênh không có lan can, mép bê tông đổ thẳng xuống nước hoặc xuống bờ cỏ dốc. Đi giữa làn, không đạp hàng hai sát mép, và giữ khoảng cách khi xe máy vượt.
Giờ xe sữa, giờ tan ca và giờ xe tải
Ở vùng có nhiều hộ nuôi bò như Tân Thạnh Đông cũ, bò được vắt sữa hai lần một ngày, thường vào sáng sớm và chiều. Sau mỗi cữ vắt, xe máy chở can sữa đi giao cho điểm thu mua. Họ chạy nhanh vì sữa cần đến nơi làm lạnh sớm. Nếu bạn đạp ngang qua đúng lúc này, hãy đi sát lề phải và để họ vượt; đây là giờ làm ăn của người ta.
Giờ thứ hai cần để ý là giờ vào ca và tan ca của xưởng. Xã có nhiều xưởng nhỏ và kho, công nhân đi làm bằng xe máy, thường đổ ra đường cùng lúc vào khoảng sáng sớm, trưa và chiều tối. Những lúc đó đường liên ấp gần cụm xưởng đông hẳn lên, xe chạy ẩu hơn.
Thứ ba là xe tải. Xe chở vật liệu xây dựng, xe chở hàng ra vào kho, xe chở cỏ, xe container đôi khi lọt vào cả đường làng. Xe lớn trên đường hẹp không có chỗ tránh. Nguyên tắc: thấy xe tải từ xa thì dừng hẳn ở chỗ rộng, đứng xuống lề để xe qua, rồi mới đạp tiếp. Không cố đạp song song với xe tải trên đường bê tông hẹp, kể cả khi tài xế ra hiệu cho đi.
Nắng, nước và chỗ nghỉ trên đồng trống
Đồng ruộng Phú Hòa Đông gần như không có bóng mát dọc đường, trừ những đoạn qua xóm có cây và bờ tre. Từ khoảng chín giờ sáng, nắng phản từ mặt đường bê tông khá gắt. Người đạp đường dài nên lên kế hoạch kết thúc phần đạp chính trước mười giờ, hoặc chuyển sang đạp buổi chiều sau bốn giờ.
Nước là thứ phải tính trước. Tiệm tạp hoá có ở các cụm dân cư, nhưng giữa hai cụm có khi là một quãng dài chỉ có ruộng. Mang ít nhất hai bình nước cho vòng vừa, thêm muối khoáng hoặc nước có điện giải nếu trời nóng. Quán nước ven đường trong xã thường là quán cóc dưới gốc cây, ghế nhựa, có trà đá; ghé đó vừa nghỉ vừa hỏi đường.
Nhà vệ sinh công cộng gần như không có. Quán ăn, quán nước là chỗ duy nhất có thể nhờ; gọi đồ uống rồi hỏi nhờ là phép lịch sự. Đừng tạt vào bờ ruộng hay bờ kênh — với người trồng rau, đó là chuyện rất khó chịu và mất vệ sinh cho chính nguồn nước tưới.
Dấu hiệu say nắng cần dừng ngay: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, da nóng mà không ra mồ hôi. Khi thấy những dấu hiệu đó ở mình hay ở bạn đạp cùng, vào ngay chỗ bóng mát, nới áo, uống nước từng ngụm nhỏ, lau người bằng nước mát; không đỡ thì nhờ người dân gọi giúp và đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Đồ nên mang khi đạp xe ở xã
Ngoài đồ đạp xe quen thuộc, vùng quê ven sông cần thêm vài thứ:
- Bộ vá săm và bơm mini — tiệm sửa xe đạp ở xã không nhiều, tiệm xe máy có thể giúp bơm nhưng không có săm xe đạp thể thao.
- Đèn trước và đèn sau, kể cả khi đạp ban ngày, vì đường làng có đoạn qua bờ tre tối.
- Áo màu sáng hoặc có phản quang để xe tải và xe máy thấy từ xa.
- Khăn che mũi miệng cho đoạn đường đất bụi và khi xe tải chạy qua.
- Ứng dụng bản đồ tải sẵn khu vực ngoại tuyến, vì sóng điện thoại ở giữa đồng có lúc yếu.
- Một ít tiền mặt cho quán nước và tiệm tạp hoá.
Nếu đạp theo nhóm, chia thành nhóm nhỏ ba đến bốn người, giữ hàng một trên đường hẹp. Một đoàn hai mươi xe đạp dàn hàng ngang trên đường làng là chuyện người dân và xe tải đều rất ngại.
Một buổi sáng đạp vòng vừa, từng bước
Ví dụ một buổi đạp khoảng ba tiếng cho người đã quen đạp đều, xuất phát từ một điểm đậu xe ở xã:
- Đậu ô tô hoặc gửi xe ở một quán ăn sáng ven trục chính, ăn nhẹ và đổ đầy bình nước trước khi đi.
- Rời trục tỉnh lộ ngay ở ngả rẽ đường liên ấp đầu tiên, chạy chậm mười phút đầu để quen mặt đường bê tông.
- Tìm một đường bờ kênh trên bản đồ vệ tinh, đạp dọc kênh lúc nắng còn xiên, nghỉ ngắn ở một quán cóc đầu xóm.
- Vòng qua vùng trại bò sau khi cữ giao sữa buổi sáng đã xong, đi chậm qua các khúc có chuồng sát đường.
- Chọn một lối ra gần sông Sài Gòn đã hỏi đường trước, dừng ở chỗ bờ cao, không dắt xe xuống bãi.
- Quay về điểm xuất phát trước khoảng mười giờ, uống nước, ăn trưa sớm rồi mới chất xe lên về thành phố.
Lần đầu đi, nên ghi lại vòng đạp bằng ứng dụng định vị để lần sau dùng làm khung, rồi thêm bớt từng đoạn. Sau vài lần, bạn sẽ có vòng đạp của riêng mình, biết chỗ nào có quán nước, chỗ nào đường xấu, chỗ nào có góc nhìn ra đồng đẹp nhất.
Đạp xe cùng trẻ em và người mới
Đường bằng của Phú Hòa Đông hợp để dạy trẻ lớn đạp đường dài lần đầu, với điều kiện chọn đúng đường. Đường liên ấp giữa ruộng rau, xa cụm xưởng, xa trục tỉnh lộ là lựa chọn tốt nhất. Tránh hẳn đường bờ kênh không lan can khi đi cùng trẻ dưới mười hai tuổi, vì trẻ hay mải nhìn hai bên và lạc tay lái.
Xếp đội hình: một người lớn đi đầu, trẻ ở giữa, một người lớn đi cuối. Người đi đầu báo trước ổ gà, khúc cua, xe ngược chiều bằng tiếng gọi ngắn đã thống nhất. Cứ khoảng hai mươi phút dừng nghỉ một lần ở chỗ có bóng mát, cho trẻ uống nước dù trẻ chưa kêu khát.
Người lớn mới tập đạp cũng nên áp dụng nhịp này. Đi chậm không có gì xấu hổ trên đường làng; đó là cách thấy được con cò đứng ở bờ ruộng, mùi lá cỏ mới cắt và tiếng bò gọi nhau trong chuồng — những thứ đi nhanh sẽ bỏ lỡ.
Câu hỏi thường gặp
Đạp xe từ nội thành lên Phú Hòa Đông có xa không?
Đây là một chặng vài chục cây số, phần lớn đi qua đường đông xe và khu công nghiệp. Nhiều người chọn chở xe đạp bằng ô tô hoặc xe bán tải lên tới vùng Củ Chi cũ rồi mới bắt đầu đạp, để dành sức cho đường làng và tránh chặng đường lớn nhiều xe tải.
Có thuê được xe đạp ở Phú Hòa Đông không?
Xã không phải điểm du lịch nên dịch vụ cho thuê xe đạp gần như không có. Bạn nên mang xe của mình. Một số khu du lịch sinh thái ở vùng Củ Chi cũ có xe đạp cho khách đi trong khuôn viên, nhưng không dùng để đạp ra đường làng được.
Đường bờ kênh có đạp được không?
Nhiều đường bờ kênh được bê tông hoá và đạp rất thích, nhưng có đoạn hẹp, không lan can, mép đổ thẳng xuống nước. Đi hàng một, chậm lại khi có xe máy ngược chiều, và không đạp đường bờ kênh vào lúc trời tối hoặc khi mặt đường ướt trơn.
Nên đạp vào mùa nào?
Mùa khô dễ đạp nhất vì đường khô, trời ít giông. Mùa mưa vẫn đạp được vào buổi sáng, nhưng đường đất lầy và có nguy cơ mưa giông vào chiều. Những ngày nắng nóng cao điểm cuối mùa khô, nên kết thúc trước chín giờ sáng để tránh say nắng trên đồng trống.
Đạp ngang trại bò có cần lưu ý gì?
Đi chậm, không bấm chuông inh ỏi hay la to gần chuồng vì bò dễ giật mình. Không dừng xe chắn lối xe chở sữa và xe chở cỏ. Nếu muốn dừng lại xem, đứng ở đường và hỏi chủ nhà trước khi bước vào khu chuồng, vì người nuôi rất kỹ chuyện phòng bệnh.
Bị hỏng xe giữa đồng thì làm sao?
Trước hết dắt xe vào lề, chỗ không chắn đường. Tự vá nếu mang đồ vá; nếu không, hỏi đường tới tiệm sửa xe máy gần nhất, thợ thường sẵn lòng bơm hay vá giúp. Trường hợp hỏng nặng, gọi xe công nghệ hoặc nhờ người thân đến đón ở một điểm dễ tìm như quán ăn ven trục chính.