Dã ngoại ở Phú Hòa Đông thường là một tấm bạt dưới bóng cây, bên một con kênh hay trong khu vườn mà chủ đất đã đồng ý cho ngồi, kéo dài từ sáng tới đầu giờ chiều. Không có công viên dã ngoại hay bãi cắm trại chính thức để tra cứu; gần như mọi khoảng đất đẹp trong xã đều có chủ, và chuyện xin phép là bước đầu tiên chứ không phải thủ tục phụ.
Đổi lại, nếu làm đúng, bạn có một buổi trưa yên tĩnh trong tiếng gió đồng, tiếng gà trong xóm và bóng mát của tre, xoài, mít. Dưới đây là cách chọn chỗ, xin phép, lo chuyện lửa và bếp, rác, muỗi, và cách để người trong xóm còn vui vẻ đón khách lần sau. Bài viết cho kiểu dã ngoại trong ngày; nghỉ qua đêm ngoài trời không phải chuyện nên làm ở một xã dân cư và ruộng vườn như thế này.
Ba kiểu chỗ dã ngoại trong xã
Kiểu thứ nhất là vườn cây có chủ. Nhiều hộ ở Phú Hòa Đông có vườn xoài, mít, chuối, dừa hay cây tạp quanh nhà, bóng mát dày, đất bằng. Một số nhà sẵn lòng cho khách ngồi chơi vài giờ, có nhà làm thành dịch vụ vườn cho thuê đơn giản. Đây là kiểu an toàn và dễ chịu nhất vì có người biết đất, có chỗ đậu xe và nhà vệ sinh.
Kiểu thứ hai là bờ kênh. Hệ thống kênh thuỷ lợi trong vùng có những đoạn bờ rộng, có hàng cây, mặt nước phẳng lặng. Bờ kênh là đất công phục vụ thuỷ lợi, thường có đường đi của người dân dọc theo. Ngồi bờ kênh thì phải chừa đường đi, không làm bẩn nước kênh — nước đó chảy vào ruộng rau của cả vùng.
Kiểu thứ ba là quán sân vườn. Vùng Củ Chi cũ có nhiều quán ăn, quán nước sân vườn rộng với chòi lá, võng, cây xanh. Đây không hẳn là dã ngoại, nhưng là lựa chọn hợp lý cho nhóm đông, có người già hay trẻ nhỏ, hoặc khi trời có thể mưa. Gọi đồ ăn của quán là cách trả công cho chỗ ngồi.
Xin phép ngồi trong vườn nhà người ta
Không có ứng dụng đặt chỗ cho vườn nhà dân ở đây. Cách làm thực tế:
- Đi xem trước vào một buổi khác, hoặc hỏi người quen ở vùng Củ Chi cũ giới thiệu một nhà có vườn.
- Đến gặp chủ nhà, nói rõ đi bao nhiêu người, ở từ mấy giờ tới mấy giờ, có nấu nướng không, có trẻ con không.
- Hỏi chỗ nào được ngồi, chỗ nào không — gần chuồng gà, chuồng heo hay gốc cây đang có trái thường là chỗ chủ không muốn khách tới.
- Hỏi luôn có được hái trái không. Câu trả lời thường là không, hoặc chủ sẽ hái bán cho; đừng tự hái.
- Thoả thuận rõ tiền cảm ơn hay tiền thuê chỗ nếu có, trước khi ngồi, để tránh ngại ngùng lúc về.
- Khi về, dọn sạch, chào chủ nhà, báo đã xong. Nếu chủ nhà bán trái cây hay rau, mua một ít.
Nếu chủ nhà ngại hay từ chối, đừng thuyết phục. Người ở quê từng gặp khách thành phố bày bừa, mở nhạc to, bẻ cành, nên dè dặt là chuyện dễ hiểu.
Lửa, bếp và nấu ăn ngoài trời
Nhiều nhóm muốn nướng thịt, nấu lẩu khi dã ngoại. Ở vườn có chủ, chuyện này phải hỏi trước và làm đúng chỗ chủ chỉ. Ở bờ kênh hay đất công, nên tránh đốt lửa hẳn. Mùa khô, lá tre, lá xoài khô và cỏ cháy rất nhanh; một tàn lửa bay vào đống rơm hay hàng rào lá khô là đủ gây cháy lan sang vườn nhà người khác.
Bếp gas mini là lựa chọn gọn nhất: dễ kiểm soát lửa, không tàn, tắt ngay được. Đặt bếp trên nền đất trống hoặc tấm gạch, cách xa bạt, túi đồ và cây khô. Chỉ lắp lon gas khi bếp đã nguội, không để bếp gas dưới nắng gắt, không dùng nồi quá to trùm kín lon gas. Có người lớn đứng bếp suốt thời gian nấu.
Nếu chủ vườn cho phép nướng than, dùng lò nướng có chân, không đốt trực tiếp trên mặt đất cỏ. Chuẩn bị sẵn một xô nước. Khi xong, dập than bằng nước cho tới khi nguội hẳn, không vùi than nóng xuống đất, không đổ than ra bờ kênh. Mang than đã nguội về hoặc bỏ đúng chỗ chủ nhà chỉ.
Đồ mang theo, đường vào, đậu xe và giờ về
Gọn, đủ dùng, không mang thứ phải để lại:
- Bạt hay chiếu lớn, thêm một tấm bạt mỏng để che nếu có mưa bất chợt.
- Nước uống, đá trong thùng giữ lạnh, đồ ăn chia sẵn trong hộp có nắp.
- Thuốc chống muỗi, nhang muỗi đặt trong hộp kim loại, quần áo dài tay mỏng.
- Túi rác lớn, túi phân loại vỏ chai, khăn giấy, khăn ướt.
- Bộ sơ cứu nhỏ: băng dán, nước muối sinh lý, thuốc bôi côn trùng cắn, kéo nhỏ.
- Ghế xếp cho người lớn tuổi, đệm ngồi cho trẻ nhỏ.
- Áo phao cho trẻ nếu ngồi gần kênh.
- Sạc dự phòng và điện thoại có tải bản đồ ngoại tuyến.
Đồ ăn nên chuẩn bị ở nhà thay vì sơ chế tại chỗ: ít rác, ít nước rửa, ít ruồi. Thực phẩm sống như thịt, hải sản phải giữ lạnh suốt đường đi, nhất là trong mùa nóng.
Phần lớn chỗ dã ngoại đẹp trong xã nằm sâu trong đường làng, cách trục tỉnh lộ một đoạn. Đường bê tông liên ấp thường vừa hai xe máy tránh nhau, nhiều đoạn chỉ vừa một ô tô con, hai bên là mương hoặc ruộng. Đi ô tô thì hỏi chủ vườn trước xem xe vào tới đâu, chỗ quay đầu ở đâu. Không có chỗ quay đầu thì đậu ngoài đường lớn, ở khoảng sân quán hay bãi đất mà người dân chỉ, rồi đi bộ vào; lùi xe trên đường làng hẹp có mương hai bên là chuyện dễ sụp bánh.
Xe máy thì gọn hơn, nhưng mùa mưa đường đất vào vườn lầy, bánh xe ôm bùn. Hỏi chủ vườn có đường bê tông vào tới cổng không; nếu chỉ có đường đất thì mùa mưa nên chọn quán sân vườn hoặc vườn sát đường bê tông.
Giờ về cũng nên tính từ trước. Từ khoảng bốn rưỡi chiều, công nhân các xưởng tan ca, xe tải về bãi, đường ra tỉnh lộ đông lên. Nhóm có trẻ nhỏ nên rời vườn trước giờ đó hoặc đợi qua giờ cao điểm. Đi đông xe thì hẹn điểm tập trung ở chỗ rộng ngoài đường lớn, đừng cả đoàn dừng giữa đường làng chờ nhau.
Rác và nước thải: phần dễ bị bỏ qua nhất
Rác do khách để lại là lý do phổ biến nhất khiến người dân không muốn khách thành phố ghé nữa. Ở xã nông nghiệp, rác không chỉ xấu mắt: bao nilon trôi vào kênh làm nghẹt cống, vỏ lon rơi vào ruộng làm đứt tay người làm đồng, xương thịt thừa thu hút chó và chuột.
Nguyên tắc đơn giản là mang về hết những gì đã mang đến. Phân loại ngay tại chỗ: một túi cho vỏ chai, lon có thể tái chế, một túi cho rác thải còn lại, một túi kín cho thức ăn thừa. Đừng đốt rác trong vườn hay bên bờ kênh, kể cả khi thấy người khác làm.
Nước rửa tay, nước rửa đồ ăn có dầu mỡ, nước lẩu thừa không đổ xuống kênh. Nước kênh dẫn vào ruộng rau của cả vùng. Mang thùng hoặc can rỗng đựng nước thải mang về, hoặc hỏi chủ vườn chỗ đổ phù hợp. Vệ sinh cá nhân thì dùng nhà vệ sinh của chủ nhà hay của quán, không ra bờ ruộng.
Muỗi, kiến và những vị khách không mời
Vườn cây và bờ kênh là nhà của muỗi, nhất là gần bờ tre, chỗ nước đọng và vào chiều tối. Muỗi vằn truyền sốt xuất huyết hoạt động cả ban ngày. Bôi thuốc chống muỗi lên da hở, mặc quần áo dài tay mỏng sáng màu, đốt nhang muỗi trong hộp kim loại đặt cạnh chỗ ngồi.
Kiến lửa làm tổ dưới gốc cây và trong bãi cỏ, đốt rất rát. Trước khi trải bạt, đi một vòng quan sát mặt đất, tránh ụ đất nhỏ có kiến bò ra vào. Không ngồi dưới cây có tổ kiến vàng hay tổ ong. Rắn thì hiếm gặp ở chỗ đông người, nhưng không thò tay vào bụi rậm, hốc cây hay đống củi.
Nếu bị côn trùng đốt, rửa bằng nước sạch, chườm lạnh. Nếu người bị đốt khó thở, sưng mặt, nổi mẩn khắp người hay bị rắn cắn, đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất, đừng tự xử lý bằng mẹo dân gian.
Dã ngoại cùng trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Phần lớn các nhóm dã ngoại ở Phú Hòa Đông là gia đình nhiều thế hệ. Vài điều giúp buổi đi chơi an toàn cho người yếu nhất trong nhóm:
- Chọn chỗ ngồi cách mép kênh, mép ao ít nhất vài bước chân, giữa chỗ ngồi và mặt nước có hàng cây hay bờ đất làm ranh. Trẻ dưới mười tuổi luôn có một người lớn được giao nhiệm vụ trông, không phải "cả nhóm cùng trông".
- Nước kênh nhìn hiền nhưng đáy bùn, có đoạn sâu bất ngờ và có lúc mở cống nước chảy mạnh. Không cho trẻ lội kênh, tắm kênh, kể cả khi thấy trẻ trong xóm làm.
- Người lớn tuổi cần ghế có tựa, chỗ ngồi bằng, gần nhà vệ sinh. Ngồi bệt trên bạt cả buổi là mệt với người đau lưng, đau gối.
- Mang đủ nước và cho mọi người uống đều, không đợi khát. Giữa trưa mùa khô, dời chỗ ngồi theo bóng cây khi nắng xoay.
- Nhớ thuốc thường dùng của người già trong nhà và biết đường ra cơ sở y tế gần nhất trước khi cần đến.
Một buổi dã ngoại vừa sức thường chỉ ba đến bốn tiếng. Kéo dài tới chiều, khi trẻ đã mệt và trời bắt đầu giông, là lúc dễ có chuyện nhất.
Giữ yên cho xóm
Một nhóm mười người cười nói ở vườn có thể không thấy mình ồn, nhưng tiếng người, tiếng nhạc đi rất xa ở vùng quê yên tĩnh. Trưa là giờ người làm đồng nghỉ, người nuôi bò chợp mắt sau cữ làm từ sáng sớm. Không mở loa kéo, không hát karaoke, giữ âm lượng nói chuyện ở mức người ngồi cùng nghe được.
Đậu xe gọn ở chỗ chủ nhà chỉ, không chắn lối đi chung. Không đi lang thang vào vườn, sân nhà khác. Không bẻ cành, hái hoa, câu cá ở ao nhà người ta khi chưa hỏi. Trẻ con chạy chơi thì có người lớn đi theo, nhất là gần kênh.
Cuối buổi, trước khi đi, để lại chỗ ngồi như lúc đến. Một lời chào, một câu cảm ơn với chủ vườn và hàng xóm đang ngồi trước cửa giữ cho Phú Hòa Đông còn là nơi người thành phố được đón vui vẻ, chứ không phải nơi người ta đóng cổng mỗi cuối tuần.
Câu hỏi thường gặp
Có thể cắm trại qua đêm ở Phú Hòa Đông không?
Xã là vùng dân cư và ruộng vườn, không có bãi cắm trại chính thức. Ngủ lều qua đêm ở bờ sông hay bờ kênh không an toàn vì muỗi, rắn, nước lên và không có người quản lý. Nếu muốn ở qua đêm, hãy tìm cơ sở lưu trú hợp pháp, có đăng ký lưu trú theo quy định.
Thuê vườn dã ngoại ở Phú Hòa Đông có đắt không?
Không có giá chung vì phần lớn là thoả thuận với từng chủ vườn. Có nhà chỉ cần tiền cảm ơn tượng trưng, có nơi làm dịch vụ tính theo nhóm. Điều quan trọng là thoả thuận rõ trước khi ngồi, kể cả chuyện có được nấu nướng hay dùng điện nước không.
Ngồi bờ kênh có bị nhắc nhở không?
Bờ kênh là đất phục vụ thuỷ lợi và đường đi chung của người dân. Ngồi chơi gọn gàng, chừa lối đi, không đốt lửa, không xả rác thường không ai phiền. Nếu cán bộ thuỷ lợi hay người dân nhắc dời chỗ, cứ vui vẻ dời; có thể đoạn đó đang sửa bờ hay sắp mở cống.
Có được hái trái cây trong vườn khi dã ngoại không?
Chỉ khi chủ vườn cho phép rõ ràng. Trái trong vườn là thu nhập của gia đình, kể cả khi trông như mọc tự nhiên. Nhiều chủ vườn sẵn lòng hái bán hoặc cho trẻ con hái vài trái làm kỷ niệm, nhưng người hỏi và quyết định là chủ, không phải khách.
Mang thú cưng đi dã ngoại ở xã có ổn không?
Nếu mang chó theo, giữ dây xích suốt thời gian, không để chúng chạy vào vườn, chuồng gà hay trại bò. Chó lạ dễ gây sự với chó trong xóm và làm gia súc hoảng. Mang theo túi dọn chất thải, và hỏi chủ vườn trước khi đưa thú cưng vào đất của họ.
Đang dã ngoại thì trời đổ mưa, nên làm gì?
Thu đồ điện tử và đồ ăn vào túi kín trước, rồi vào nhà chủ vườn hay quán có mái che. Không trú dưới cây cao một mình khi có sấm sét. Sau mưa, đường đất trơn, nên đợi một lúc cho nước rút bớt rồi mới chạy xe về.