Một ngày ở vùng Củ Chi cũ nên chia làm hai nửa: buổi sáng mát dành cho Phú Hòa Đông, với bờ sông Sài Gòn, đồng rau, đường làng và trại bò; buổi chiều sang khu di tích địa đạo ở phía bắc hoặc ghé chợ Củ Chi cũ ở xã Tân An Hội trên đường về. Ghép như vậy vừa tận dụng giờ đẹp của đồng ruộng, vừa để phần tham quan có mái che và có lối đi rõ ràng rơi vào lúc nắng gắt.
Phú Hòa Đông không có điểm tham quan bán vé, nên nhiều người đi một mình xã này thấy "hết chỗ xem" sau vài giờ. Ngược lại, người chỉ đi địa đạo rồi về thường không biết rằng cách đó không xa có một vùng quê ven sông còn giữ nhịp sống ruộng vườn. Bài này gợi ý cách xếp hai nửa ngày, các lựa chọn cho nhóm khác nhau, và những điều nên tính trước về giờ giấc, đường sá. Thời gian di chuyển cụ thể tuỳ điểm xuất phát và giao thông hôm đó, nên ở đây chỉ nói nguyên tắc, không đưa con số cố định.
Vì sao nên ghép, và ghép với cái gì
Phú Hòa Đông nằm ở phía đông vùng Củ Chi cũ, sát sông Sài Gòn. Từ ngày 1/7/2025, xã gồm ba xã cũ Phú Hòa Đông, Tân Thạnh Đông và Tân Thạnh Tây. Thứ xã có là cảnh và nếp sống: bờ sông, ruộng rau, cánh đồng cỏ nuôi bò, kênh tưới, đường bê tông liên ấp và những xóm nhà vườn. Những thứ đó đẹp nhất vào buổi sáng sớm, từ lúc mặt trời lên tới khoảng chín, mười giờ.
Khu di tích địa đạo Củ Chi, với hai điểm Bến Dược và Bến Đình, nằm ở các xã phía bắc vùng Củ Chi cũ, không thuộc Phú Hòa Đông. Từ Phú Hòa Đông đi lên phía bắc theo hướng tỉnh lộ 15 là tới vùng Bến Dược. Đây là điểm tham quan có tổ chức, có lối đi, có người hướng dẫn, phần lớn đi dưới tán rừng trồng nên đỡ nắng hơn đồng trống. Vì vậy địa đạo hợp với khung giờ giữa ngày hơn là đồng ruộng.
Lựa chọn thứ hai là chợ Củ Chi cũ, nằm ở khu trung tâm cũ của huyện, nay thuộc xã Tân An Hội. Đây là nơi người Phú Hòa Đông vẫn "lên chợ" mua đồ lớn, nên ghé vào buổi chiều trên đường về nội thành là thuận. Hai lựa chọn này không loại trừ nhau, nhưng gom cả ba nơi vào một ngày thường là quá sức với nhóm có trẻ nhỏ hay người lớn tuổi.
Khung một ngày: sáng ở Phú Hòa Đông, chiều đi tiếp
Bảng dưới là một khung mẫu cho người xuất phát từ nội thành bằng xe máy hoặc ô tô. Giờ ghi là mốc gợi ý, chỉnh theo điểm xuất phát và mùa.
| Khung giờ | Ở đâu | Làm gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trước 6 giờ | Rời nội thành | Đi sớm để tránh đường cửa ngõ đông | Ăn nhẹ trước khi đi hoặc ăn sáng khi tới xã |
| Khoảng 6 giờ rưỡi – 8 giờ | Bờ sông Sài Gòn phía Phú Hòa Đông | Ngắm sông buổi sớm, chụp ảnh | Đứng ở chỗ bờ cao, không xuống bãi bùn |
| Khoảng 8 – 10 giờ | Đường làng, đồng rau, kênh tưới | Đi một vòng ngắn, ghé trại bò nếu đã xin phép | Nhường đường xe chở sữa, xe chở rau |
| Khoảng 10 – 11 giờ rưỡi | Quán trong xã hoặc vườn có chủ | Nghỉ, uống nước, ăn trưa sớm | Tránh ra đồng trống giữa trưa |
| Đầu giờ chiều | Hướng tỉnh lộ 15 lên phía bắc | Tham quan khu địa đạo | Hỏi giờ mở cửa, giá vé tại nơi bán vé chính thức |
| Cuối chiều | Chợ Củ Chi cũ ở Tân An Hội hoặc về thẳng | Mua đồ quê mang về | Về trước giờ tan ca và trước khi trời tối |
Nếu chỉ có nửa ngày, giữ ba dòng đầu, ăn trưa sớm rồi về. Nếu đi mùa mưa, đảo thứ tự không được vì chiều hay giông: dồn hết phần ngoài trời vào buổi sáng, phần chiều chỉ nên là chợ hoặc quán có mái che.
Nửa ngày chỉ ở Phú Hòa Đông, từng bước
Nhiều gia đình chỉ muốn một buổi sáng ở quê, trưa đã về. Một cách đi gọn như sau:
- Chọn trước một điểm ngắm sông và một vòng đường làng trên bản đồ, ưu tiên đường bê tông, tránh đường đất nếu vừa mưa.
- Tới bờ sông lúc mặt trời vừa lên. Ở bờ tây của sông, nắng sớm chiếu từ phía bờ bên kia sang, mặt nước sáng mà không chói.
- Rời bờ sông khi nắng đã cao, đi vào vùng ruộng phía trong. Ở vùng Tân Thạnh Đông cũ là những cánh đồng cỏ nuôi bò và trại bò, phía Tân Thạnh Tây cũ có nhiều ruộng rau và vườn.
- Dừng một chỗ có bóng cây, quán nước hay sạp rau ven đường để nghỉ, mua ít rau hay trái cây của người trồng.
- Ra tới trục tỉnh lộ trước khoảng mười giờ rưỡi, ăn trưa sớm rồi về, tránh nắng gắt và giờ xe tải đông.
Cách đi này hợp với người lần đầu về xã, muốn biết vùng này trông thế nào trước khi quay lại lâu hơn. Lần sau có thể chọn một hoạt động sâu hơn, như đạp xe vòng dài hay xin xem trại bò.
Buổi chiều ở khu địa đạo: chuẩn bị gì
Khu di tích địa đạo Củ Chi là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, đón nhiều khách trong và ngoài nước, nên có tổ chức bán vé, hướng dẫn, khu dịch vụ. Giờ mở cửa và giá vé do đơn vị quản lý công bố và có thể thay đổi, nên hỏi trực tiếp ở nơi bán vé hoặc kênh thông tin chính thức của khu di tích, đừng dựa vào số liệu lưu truyền trên mạng.
Phần tham quan gồm đi bộ trên lối mòn dưới tán cây, xem các hầm, bếp, công sự được tái hiện, và đoạn chui thử đường hầm đã được nới rộng cho khách. Đoạn chui hầm hẹp, thấp, nóng; người sợ chỗ kín, người đau lưng, người béo hay người có bệnh tim mạch nên đứng ngoài, không ai bắt buộc phải chui. Trẻ nhỏ đi cùng thì người lớn đi sát.
Mặc quần áo thoải mái, giày đế bằng, mang nước. Đường mòn trong rừng có rễ cây và chỗ dốc nhẹ, mùa mưa có đoạn trơn. Muỗi khá nhiều dưới tán rừng, nên bôi thuốc chống muỗi từ trước. Nếu đi đông người, thống nhất chỗ hẹn sau khi tham quan, vì sóng điện thoại trong rừng có lúc yếu.
Với người đã sống lâu ở Phú Hòa Đông, địa đạo là câu chuyện của cả vùng Củ Chi trong kháng chiến, nhiều nhà có người thân từng gắn với vùng đất ấy. Đi tham quan với thái độ tôn trọng, nói khẽ ở khu tưởng niệm, là cách cư xử được người địa phương quý.
Chiều ghé chợ Củ Chi cũ thay cho địa đạo
Chợ ở khu trung tâm Củ Chi cũ, nay thuộc xã Tân An Hội, là chợ lớn của cả vùng. Người Phú Hòa Đông lên đây mua đồ gia dụng, quần áo, vật tư, còn khách thành phố thường tìm đồ quê: rau củ, trái cây theo mùa, bánh tráng, các loại bánh nhà làm, thịt bò, đồ khô. Chợ đông nhất vào buổi sáng; buổi chiều vẫn mở nhưng hàng tươi ít hơn, có quầy dọn sớm.
Đi chợ cuối ngày có lợi là đường về nội thành đã ngắn hơn một đoạn. Nhưng nhớ quanh chợ là khu đông dân, đường hẹp, chỗ đậu ô tô hạn chế. Đi ô tô thì tìm bãi giữ xe có người trông, đừng đậu dọc lề chắn lối vào nhà dân. Đi xe máy thì gửi xe ở bãi giữ xe của chợ.
Mua đồ tươi như rau, thịt cho bữa tối thì cần thùng giữ lạnh hay túi đá trong xe, nhất là mùa nóng. Bánh tráng, đồ khô thì dễ mang. Hỏi giá trước khi cân, xem hàng kỹ, và nếu muốn mua nông sản ngay tại nơi trồng thì tốt hơn là mua ở sạp ven đường trong xã vào buổi sáng, nơi người bán thường là chính nhà trồng.
Ăn trưa và nghỉ trưa
Phú Hòa Đông và vùng lân cận có quán cơm, quán bò, quán sân vườn với chòi lá, võng. Bài này không nêu tên quán vì quán ở vùng ven mở rồi đóng nhanh, chất lượng thay đổi theo người đứng bếp. Cách chọn đơn giản là nhìn khách: quán có nhiều người địa phương ăn trưa, có công nhân, có người làm đồng ghé, thường là quán nấu được và giá phải chăng. Hỏi giá món trước khi gọi, nhất là những món tính theo ký.
Món địa phương nên thử là các món từ bò, cá đồng, rau vườn và bánh tráng cuốn. Quán sân vườn hợp với nhóm đông vì có chỗ cho trẻ chạy, người lớn tuổi nằm võng nghỉ một lúc trước khi đi tiếp. Nếu buổi chiều định đi địa đạo, đừng ăn quá no và đừng uống bia rượu: đường hầm nóng, hẹp, và người lái xe phải tỉnh táo trên tỉnh lộ có nhiều xe tải.
Một lựa chọn khác là mang đồ ăn theo, xin ngồi nhờ ở vườn có chủ. Cách này yên tĩnh hơn, nhưng cần hỏi trước và giữ sạch chỗ ngồi; chuyện xin phép, lửa và rác đã có bài riêng về dã ngoại.
Tính giờ và đường cho đúng
Đường cửa ngõ là biến số lớn nhất. Thời gian đi từ nội thành lên vùng Củ Chi cũ thay đổi rất nhiều theo giờ và ngày. Sáng sớm cuối tuần đi nhanh; chiều chủ nhật hướng về nội thành có thể đông và chậm. Xem bản đồ giao thông trực tuyến trước khi xuất phát và trước khi về.
Trong xã, đường lớn và đường nhỏ khác nhau. Tỉnh lộ có nhiều xe tải, xe container, chạy nhanh. Đường liên ấp hẹp, có xe chở sữa, xe chở rau, máy cày. Đi chậm, bật đèn khi trời âm u, không vượt ở khúc cua có hàng rào cây che tầm nhìn.
Giờ tan ca buổi chiều. Khoảng cuối chiều, công nhân các xưởng trong và quanh xã tan ca, đường ra tỉnh lộ đông xe máy. Muốn về êm thì rời đi trước giờ đó hoặc đợi qua cao điểm.
Đi tiếp sang địa đạo cần trừ hao. Đường từ Phú Hòa Đông lên vùng Bến Dược không xa, nhưng tính thêm thời gian gửi xe, mua vé, chờ đoàn. Đừng xếp giờ sát với giờ đóng cửa của khu di tích.
Không lái xe khi trời tối nếu không quen đường. Đường làng ít đèn, mương nước sát lề. Người lần đầu về xã nên ra tới trục đường lớn trước khi trời tối hẳn.
Gợi ý theo từng kiểu nhóm
Cùng một ngày ở Củ Chi cũ, mỗi kiểu nhóm nên chọn một cách ghép khác nhau:
- Gia đình có trẻ nhỏ: nửa ngày ở Phú Hòa Đông, xem bò, xem ruộng rau, ăn trưa ở quán sân vườn rồi về. Địa đạo để dành cho chuyến khác khi trẻ lớn hơn và hiểu được câu chuyện.
- Có người lớn tuổi: đi ô tô, ngắm sông buổi sớm, chọn một quán có mái che để nghỉ lâu, chiều ghé chợ Củ Chi cũ mua đồ rồi về. Tránh các đoạn đi bộ dài trên đồng trống.
- Nhóm bạn trẻ đi xe máy: sáng đạp xe hoặc chạy vòng đường làng, chụp ảnh đồng ruộng, trưa ăn bò, chiều đi địa đạo. Ngày dài, nên đi mùa khô.
- Khách nước ngoài đi cùng người Việt: địa đạo là điểm chính, Phú Hòa Đông là phần bổ sung để thấy vùng quê hôm nay; giải thích trước về cách cư xử khi vào vườn, trại bò, chụp ảnh người dân.
- Người quê Phú Hòa Đông đưa bạn về chơi: lợi thế lớn nhất là được vào nhà, vào vườn, ăn bữa cơm nhà; phần tham quan bên ngoài chỉ cần ngắn.
Dù kiểu nhóm nào, nguyên tắc chung vẫn là đồng ruộng buổi sáng, chỗ có mái che buổi trưa, và về trước khi trời tối.
Câu hỏi thường gặp
Địa đạo Củ Chi có nằm ở Phú Hòa Đông không?
Không. Hai điểm tham quan chính của khu di tích địa đạo là Bến Dược và Bến Đình, nằm ở các xã phía bắc vùng Củ Chi cũ. Từ Phú Hòa Đông đi lên phía bắc theo hướng tỉnh lộ 15 là tới vùng Bến Dược, nên ghép hai nơi trong một ngày khá thuận.
Đi Phú Hòa Đông và địa đạo trong một ngày có mệt không?
Vừa sức với người khoẻ nếu đi sớm và dồn phần đồng ruộng vào buổi sáng. Với trẻ nhỏ hay người lớn tuổi thì nên chọn một trong hai, hoặc chỉ đi nửa ngày ở Phú Hòa Đông. Ghép thêm chợ Củ Chi cũ vào cùng ngày thường là quá nhiều.
Chợ Củ Chi cũ giờ thuộc xã nào?
Khu trung tâm huyện Củ Chi cũ, nơi có chợ lớn của vùng, từ 7/2025 thuộc xã Tân An Hội mới, gồm thị trấn Củ Chi, xã Phước Hiệp và xã Tân An Hội cũ. Người Phú Hòa Đông vẫn quen gọi là lên chợ Củ Chi.
Có nên đi xe buýt lên Phú Hòa Đông chơi không?
Được, nếu chấp nhận đi chậm và chủ yếu đi bộ quanh khu gần trạm. Tuyến và giờ chạy thay đổi theo từng thời kỳ, nên tra trên ứng dụng xe buýt chính thức của thành phố trước khi đi. Muốn đi nhiều điểm trong một ngày thì xe máy hoặc ô tô vẫn thuận hơn.
Mùa nào hợp nhất để đi một ngày như vậy?
Mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 3, là dễ nhất: sáng mát, đường khô, chiều ít giông. Mùa mưa vẫn đi được nhưng nên rút gọn phần buổi chiều, chỉ chọn nơi có mái che và theo dõi trời để về sớm.
Mang trẻ nhỏ chui hầm ở địa đạo có an toàn không?
Đoạn hầm cho khách đã được nới rộng và có người hướng dẫn, nhưng vẫn hẹp, tối và nóng. Trẻ sợ chỗ kín hay đang mệt thì không nên ép. Người lớn đi sát trẻ, đi chậm, và có thể chọn đứng ngoài xem các phần trưng bày khác.