Phú Hòa Đông có ba kiểu cảnh đồng đáng chụp: ruộng rau xếp luống thẳng tắp, ruộng cỏ voi cao xanh quanh các trại bò, và những kênh tưới chạy dài phản chiếu bầu trời; ở vài chỗ còn giữ ruộng lúa với mùa xanh, mùa chín riêng. Ánh sáng đẹp nhất là trong khoảng một giờ sau khi mặt trời mọc và một giờ trước khi lặn, khi nắng xiên làm nổi từng luống đất và hơi nước trên lá.
Bài này dành cho người chụp ảnh bằng điện thoại lẫn máy ảnh: chọn giờ, chọn mùa, bố cục với kênh và luống, chụp người làm đồng sao cho tôn trọng, và những điều phải biết trước khi đưa flycam lên trời. Chụp sông Sài Gòn có bài riêng về bình minh và hoàng hôn; ở đây tập trung vào đồng ruộng phía trong.
Ba kiểu cảnh đồng của xã
Ruộng rau là cảnh phổ biến nhất. Luống đất nâu đỏ chạy song song, mỗi luống một màu xanh khác nhau tuỳ loại rau: xanh đậm của rau muống, xanh nhạt của cải, xanh pha tím của một vài loại rau thơm. Nhìn từ đầu luống, các đường thẳng hội tụ về xa tạo chiều sâu rất mạnh. Buổi sáng sớm, người trồng rau tưới nước, hơi nước bốc lên trong nắng là khoảnh khắc đẹp.
Ruộng cỏ voi quanh các trại bò ở vùng Tân Thạnh Đông cũ cao quá đầu người, lá dài, chuyển động theo gió. Cảnh này hợp với ảnh có người: một người cắt cỏ đang ôm bó cỏ lớn đi trên bờ, một chiếc xe máy chở cỏ chồng cao chạy qua. Màu xanh của cỏ voi rất đậm, dễ làm ảnh nặng nếu không có khoảng trời.
Kênh tưới là đường dẫn mắt tự nhiên. Một con kênh thẳng, hai bên là bờ cỏ và hàng cây, mặt nước phản chiếu trời xanh hay mây hồng, cho bạn khung hình đối xứng gọn gàng. Ở vài chỗ trong vùng còn giữ ruộng lúa: mùa lúa con xanh mướt, mùa lúa chín vàng, mùa gặt có rơm phơi trên đường. Những ruộng này ít dần theo chuyển đổi cây trồng, nên gặp được thì đáng chụp.
Giờ và kiểu ảnh
Cùng một khoảng đồng, mỗi giờ trong ngày cho một kiểu ảnh khác nhau. Bảng dưới gợi ý chọn giờ theo thứ bạn muốn chụp.
| Giờ | Ánh sáng | Hợp để chụp |
|---|---|---|
| Rạng sáng, trước khi mặt trời lên | Mềm, xanh lam, có khi có sương | Kênh tưới phản chiếu trời, ruộng có sương mỏng |
| Khoảng một giờ sau khi mặt trời mọc | Nắng xiên vàng, bóng dài | Luống rau nổi khối, người tưới rau, hơi nước |
| Giữa buổi đến đầu chiều | Gắt, từ trên xuống, bóng ngắn | Ít hợp; chụp chi tiết lá, trái trong bóng râm |
| Một giờ trước khi mặt trời lặn | Nắng vàng cam, ấm | Ruộng cỏ voi ngược sáng, người đi về, xe chở cỏ |
| Sau khi mặt trời lặn | Trời hồng tím, nhanh tối | Bóng đen hàng cây trên nền trời, kênh phản chiếu |
Giữa trưa không phải không chụp được, nhưng ánh sáng phẳng làm luống rau mất khối và màu xanh bị bạc. Nếu chỉ có thời gian giữa ngày, tìm cảnh có bóng râm như xóm có bờ tre, sân phơi trong bóng cây, hoặc chụp chi tiết thay vì toàn cảnh.
Bố cục với kênh, luống và đường làng
Dùng đường dẫn. Kênh tưới, luống rau, bờ ruộng, con đường bê tông chạy thẳng đều là đường dẫn mắt người xem vào sâu trong ảnh. Đặt điểm hội tụ ở một phần ba khung hình thay vì chính giữa để ảnh có nhịp.
Có một điểm nhấn. Một cánh đồng xanh trống trơn dễ nhàm. Một người đội nón lá cúi trên luống, một con cò trắng đứng bờ ruộng, một ngôi nhà mái tôn đỏ ở rìa, một cây đơn độc giữa đồng — chỉ cần một thứ là ảnh có điểm dừng.
Hạ thấp máy. Chụp từ độ cao đứng làm luống rau trông như một mảng xanh phẳng. Hạ máy xuống ngang đầu gối, để lá rau gần ống kính làm tiền cảnh, ảnh có chiều sâu hơn hẳn.
Giữ trời vừa đủ. Trời trong xanh không mây chỉ nên chiếm phần nhỏ; trời có mây đẹp thì cho trời nhiều hơn. Đường chân trời luôn thẳng.
Để ý dây điện và mái tôn xưởng. Phú Hòa Đông đang đô thị hoá, nên nhiều khung đồng có dây điện cắt ngang hay mái xưởng lớn phía xa. Đổi góc vài bước, hạ máy hay dùng hàng cây che đi; hoặc chấp nhận chúng như một phần câu chuyện của một xã ven đô đang thay đổi.
Chụp người làm đồng cho tôn trọng
Người tưới rau, cắt cỏ, chở sữa là chủ thể làm ảnh đồng ruộng có sức sống. Nhưng họ đang làm việc, không phải người mẫu. Chụp từ xa, người nhỏ trong khung cảnh lớn, thường không làm ai phiền và cũng là kiểu ảnh đẹp nhất cho phong cảnh.
Muốn chụp gần, hỏi trước. Một câu chào, một lời khen ruộng rau đẹp, rồi hỏi có được chụp vài tấm không. Phần lớn người làm đồng sẽ đồng ý hoặc cười xua tay; cả hai đều là câu trả lời cần tôn trọng. Không chỉ đạo họ đứng thế này thế kia, không bắt họ dừng việc để tạo dáng.
Đừng giẫm vào luống để lấy góc. Một bước chân vào luống rau non có thể làm hỏng cả một khoảng cây. Đi trên bờ ruộng, đường đi giữa các luống đã có sẵn, và nếu cần vào sâu thì hỏi chủ ruộng. Khi đăng ảnh có người rõ mặt lên mạng, cân nhắc việc họ có muốn xuất hiện hay không; ảnh người nhỏ, quay lưng, nhìn nghiêng thường an toàn hơn.
Flycam trên đồng: những điều phải biết trước
Ảnh từ trên cao của ruộng rau và kênh tưới rất đẹp: luống đất thành những dải màu song song, kênh như đường kẻ chỉ. Nhưng bay thiết bị bay không người lái ở Việt Nam phải tuân theo quy định về quản lý tàu bay không người lái, trong đó có yêu cầu xin phép bay và các khu vực cấm bay, hạn chế bay. Quy định này thay đổi theo thời gian nên cần tra văn bản hiện hành trước khi bay.
Phú Hòa Đông nằm trong địa bàn TP Hồ Chí Minh, gần các khu vực có thể thuộc diện hạn chế. Đừng giả định rằng giữa đồng là bay tự do được. Ngoài chuyện giấy phép, còn chuyện an toàn: đường dây điện trung thế chạy ngang đồng, chim lớn, gió giật trên đồng trống, và trại bò — tiếng quạt của flycam bay thấp có thể làm bò hoảng.
Nếu đã có đủ điều kiện bay hợp pháp, giữ khoảng cách với nhà dân và trại chăn nuôi, không bay qua đầu người, không quay vào sân nhà người khác. Hỏi chủ ruộng nếu cất cánh từ đất của họ. Nếu chưa chắc về quy định, chụp từ một chỗ cao như cầu, bờ đê hay tầng lầu quán ăn cũng cho được góc nhìn rộng mà không vướng chuyện giấy phép.
Mùa đẹp cho từng kiểu cảnh
Mùa khô, đại khái từ tháng 12 đến tháng 4, trời trong, nắng xiên sạch, đường khô dễ đi; đầu mùa khô hay có sương sớm. Đây là mùa của ảnh kênh tưới phản chiếu trời xanh và luống rau nổi khối trong nắng sớm. Cuối mùa khô nắng gắt, một số ruộng nghỉ hay khô, cảnh bớt xanh.
Mùa mưa, từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, đồng xanh đậm nhất, trời nhiều mây, những buổi chiều trước cơn giông có ánh sáng rất kịch tính với mây đen phía xa và nắng còn chiếu trên ruộng. Đổi lại phải chạy đua với mưa và chịu đường lầy.
Với ruộng lúa còn giữ trong vùng, mùa đẹp phụ thuộc lịch thời vụ của từng chân ruộng, không có một tháng cố định. Cách chắc nhất là ghi nhớ những chân ruộng bạn thấy trong một lần đi, rồi hỏi người dân khi nào lúa chín để quay lại.
Một cách hay là chụp lặp lại cùng một khung hình ở cùng một chỗ đứng qua nhiều tháng: cùng con kênh, cùng hàng cây, chỉ khác mùa và ánh sáng. Sau một năm, loạt ảnh đó kể được câu chuyện về Phú Hòa Đông rõ hơn bất kỳ tấm ảnh đơn lẻ nào, kể cả chuyện ruộng nào đã thành xưởng, kênh nào đã được kè lại.
Thiết lập máy cơ bản cho cảnh đồng
Đo sáng ưu tiên vùng sáng. Cảnh đồng buổi sớm có bầu trời rất sáng và mặt ruộng tối hơn nhiều. Giữ cho trời không cháy trắng rồi kéo sáng phần tối khi chỉnh ảnh dễ hơn là cứu một bầu trời đã mất chi tiết.
Khẩu độ vừa phải cho toàn cảnh. Với máy ảnh, khép khẩu ở mức trung bình để cả tiền cảnh lá rau lẫn hàng cây phía xa đều nét. Với điện thoại, chạm lấy nét vào khoảng một phần ba khung hình tính từ dưới lên.
Tốc độ đủ nhanh khi có gió. Ruộng cỏ voi và lá rau rung liên tục trong gió đồng. Nếu muốn lá sắc nét, giữ tốc độ đủ nhanh; nếu muốn diễn tả gió, thử tốc độ chậm với chân máy để lá nhoè mềm trong khi bờ ruộng đứng yên.
Chụp định dạng thô nếu có thể. Màu xanh của đồng ruộng rất dễ bị máy xử lý thành xanh chói hoặc xanh bạc. Ảnh định dạng thô cho bạn tự chỉnh lại màu gần với mắt thấy hơn.
Cân bằng trắng theo nắng. Để chế độ tự động dễ làm ảnh nắng sớm mất màu vàng ấm. Chọn chế độ nắng ban ngày để giữ đúng sắc của giờ vàng.
Đậu xe, đi lại và rác khi đi chụp
Người chụp ảnh hay dừng xe bất chợt khi thấy cảnh đẹp, và đó là lúc dễ gây chuyện nhất trên đường làng hẹp. Trước khi dừng, nhìn gương, bật xi nhan, dắt xe vào lề hẳn hoặc vào khoảng đất trống không phải cổng nhà ai. Không để xe chắn lối xe chở cỏ, chở sữa hay máy cày đi ra ruộng.
Chân máy dựng trên đường bê tông hẹp là vật cản với xe máy chạy qua, nhất là lúc trời còn mờ tối. Dựng sát mép, có người đứng canh, và thu lại ngay khi có xe tới. Với nhóm chụp đông người, chia nhau đứng ở nhiều điểm thay vì cùng chen một khúc đường.
Mang hết những gì mang đến: vỏ chai nước, giấy lau ống kính, bao bì pin, mẩu băng keo. Đồng ruộng là nơi trồng thức ăn; một mẩu nilon rơi xuống luống rau hay kênh tưới không tự biến mất. Để lại cánh đồng y như lúc tới, hoặc sạch hơn, là cách người chụp ảnh giữ được thiện cảm của người làm đồng cho những lần quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh ở ruộng rau có cần xin phép không?
Chụp từ đường, từ bờ ruộng chung thì không cần, nhưng nên chào người đang làm. Muốn bước vào ruộng, chụp cận người hay dựng chân máy giữa đồng thì phải hỏi chủ ruộng. Không giẫm lên luống rau, không hái lá làm đạo cụ, và mang hết rác về.
Có cần giấy phép để bay flycam ở Phú Hòa Đông không?
Bay thiết bị bay không người lái ở Việt Nam phải theo quy định quản lý tàu bay không người lái, thường gồm xin phép bay và tránh khu vực cấm, hạn chế. Quy định có thay đổi theo thời gian, nên trước khi bay cần tra văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Chụp ảnh cưới, ảnh kỷ yếu ở đồng ruộng có được không?
Được nếu xin phép chủ đất và không làm hỏng hoa màu. Đoàn chụp ảnh đông người, nhiều đạo cụ, xe đậu dài trên đường làng dễ gây phiền. Hẹn trước với chủ ruộng, đi nhóm nhỏ, chọn giờ không trùng giờ làm đồng, và nếu được, gửi chút tiền hay mua rau để cảm ơn.
Điện thoại có chụp đẹp được đồng ruộng không?
Đủ đẹp nếu chọn đúng giờ. Bật lưới khung hình để giữ đường chân trời thẳng, chạm vào vùng sáng vừa để đo sáng, hạ máy thấp để có tiền cảnh. Tránh zoom số quá nhiều, vì ảnh sẽ vỡ; muốn gần hơn thì đi bộ lại gần thay vì phóng to.
Có thấy cò trên ruộng ở Phú Hòa Đông không?
Cò trắng thường xuất hiện ở ruộng ngập nước, ruộng vừa cày hay ruộng lúa, kiếm ăn theo người làm đồng hoặc máy cày. Chúng nhạy, bay lên khi có người tới gần. Muốn chụp cò thì đứng yên một chỗ, dùng ống kính tiêu cự dài, và chấp nhận chờ đợi.